भीम रावलकाे आगामी यात्रा आफु सकिने कि अरुलाई सकाउने ?

काठमाडौं ।  नेकपा (एमाले)बाट निष्कासित भएपछि भीम रावलले आफ्नै नेतृत्वमा नयाँ पार्टी गठन गर्ने जमर्को गरेका छन् । उनको बुधबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा अधिकांश समय एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीप्रति रोष प्रकट गरेका थिए । 

रावलले आगामी राजनीतिक यात्राबारे देशभक्तिपूर्ण वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति निर्माणको घोषणा गरेका छन् । उनले पार्टी घोषणा गर्नुअघि मातृभूमि जागरण अभियान चलाएर पार्टीको संगठन निर्माणको आधार तयार गर्ने बताएका छन् । उनले पत्रकार सम्मेलनमा पार्टीको राजनीतिक चरित्रबारे भने स्पष्ट रुपले खुलाएनन् ।

तर, आफू निकटस्थसँग कम्युनिष्ट नामधारी पार्टी अधिक भएकाले गैर कम्युनिष्ट चरित्रको नयाँ पार्टी गठन गर्ने बताइरहेका छन् । सबै समेटिने खालको गैर कम्युनिष्ट चरित्रको पार्टी निर्माण गर्ने बताएको रावलसँग भेटेका नेताहरु बताउँछन् ।

यद्यपि बुधबारको पत्रकार सम्मेलनमा घोषित रुपमै गैरकम्युनिष्ट पार्टी गठन गर्ने विषयमा भने केही बताएनन् । तर, रावलले दिलाएको संकेत अनुसार भने उनी कम्युनिष्ट पार्टी गठन गर्ने पक्षमा छैनन् । किनभने उनले देशभक्तिपूर्ण आन्दोलनलाई अघि बढाउने भन्दै सोही अनुरुपको पार्टी गठन गरिने आशयको अभिव्यक्ति दिएका थिए । 

नेपालको राजनीतिमा जीवनको उत्तरार्धमा कम्युनिष्ट पार्टी परित्याग गर्नेहरुको सूचीमा फेरि रावलले आफ्नो नाम दर्ज गराउँदै छन् । करिब ५० वर्ष कम्युनिष्ट पार्टीमा जीवन अर्पण गरेका रावल उत्तरार्धमा कम्युनिष्ट राजनीतिबाट अलग भएर नयाँ दलमार्फत राष्ट्रवादी कहलिने दाउमा लाग्ने भएका छन् ।

आजको एमालेका पूर्ववत् विभिन्न घटकमा समाहित हुँदै लामो समय कम्युनिष्ट राजनीतिमा लागेका रावलले त्यसबाट निष्कासित भएसँगै गैर कम्युनिष्ट राजनीतिक यात्रामा होमिने सुर कसेका छन् ।

तर, यसको राजनीतिक गन्तव्य पनि अर्का पूर्वकम्युनिष्ट नेता बाबुराम भट्टराईको जस्तै हुने राजनीतिक वृत्तमा आँकलन गरिएको छ । कम्युनिष्टहरुमा पनि अझै हार्डलाइनर भनेर माओवादीहरुलाई चिनिन्छ । एमाले भित्रकै एक प्रमुख पूर्ववत घटक कोअर्डिनेशन केन्द्र हिंसात्मक संघर्षमै विश्वास गर्ने पार्टी थियो । उसले झापा विद्रोह त्यही दृष्टिकोणमा आधारित रहेर गरेको थियो । 

तथापि अन्य विभिन्न घटकबीच एकता भएर माले हुँदै एमाले बनेपछि झापा विद्रोहका रुपमा गरिएको हिंसात्मक संघर्ष कमजोरी भएको स्वीकार गर्दै अहिले बहुदलीय प्रतिस्पर्धालाई नै अंगीकार गरेको छ । सोही एमालेमा करिब पाँच दशक राजनीतिक जीवन गुजारेका रावल अन्ततः ओलीबाट गलहत्याइएपछि गैरकम्युनिष्ट बन्न उत्प्रेरित भएका छन् ।

यसले रावललाई गैरकम्युनिष्ट बन्दा थप शक्ति आर्जन हुने अपेक्षा गरे पनि विगतमा उनको राजनीतिक आयामलाई लिएर आगामी यात्रा थप असहज हुने देखिन्छ । किनकी पुरानो दार्शनिक मान्यता परित्याग गरेर नयाँ यात्रा तय गर्दा विगतको राजनीतिक गतिविधिमाथि नै नैतिक प्रश्न उठ्ने गर्दछ । 

यसकै सिकार अर्का पूर्वमाओवादी नेता बाबुराम भट्टराई भएका छन् । भट्टराईले सशस्त्र संघर्षबाटै राज्यसत्ता प्राप्ति गर्ने लक्ष्यका साथ उनीसहित प्रचण्डको नेतृत्वपमा जनयुद्ध गरेका थिए ।

जनयुद्ध शान्ति सम्झौतामा बिसाएको करिब एक दशक नपुग्दै बाबुराम नयाँ शक्ति अभियान भन्दै कम्युनिष्ट मान्यता विपरितको नयाँ दल खोलेका थिए । अनेकौं आरोह अवरोह पार गर्दै अहिले उनको दल अस्तित्व रक्षाको गम्भीर संकटले थलिएको छ । बाबुरामलाई विगतमा उनले जुन राजनीतिक उद्देश्य लिएर दश वर्षे सशस्त्र संघर्ष गरे त्यसको ठिक विपरित सोही विचारधारा परित्याग गर्दा आम जनमानसले विश्वास गर्न नसक्दा उनको पार्टी स्थापित हुन सकेन ।

अहिले यही बाटोमा रावल जान आँटेका छन् । उनले पनि कम्युनिष्ट पार्टीको नाममा प्रशिक्षित गरेका हजारौं कार्यकताले बाटो बदल्दा निश्चय पनि प्रश्न गर्ने छन् । त्यतिबेला रावलले के जवाफ देलान् रु विगतमा अंगीकार र आवद्धता जनाएको पार्टी र राजनीतिक विचारधार किन असान्दर्भिक भयो र त्यसको पुनिर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था निम्तियो रु भनेर आउने प्रश्नको सामना गर्न उनलाई निकै कठिन पर्ने छ । जसरी बाबुरामले जुन राजनीतिक विचारधाराको आधारमा हिंसात्मक संघर्षको नेतृत्व गरे र अन्तिममा सोही परित्याग गरेर नयाँ धार अंगाल्दा उनी सफल हुन सकेनन् । 

रावलमाथि पनि अत्यधिक रुपमा यस्तै प्रश्न उठ्ने छ । यद्यपि बाबुरामको तुलनामा रावल आबद्ध दलले लामो र क्षतिपूर्ण संघर्ष भने गरेको थिएन । तैपनि वैचारिक धरातल भने दुबैको एकै हो । दुबैलाई उठ्ने प्रश्नका प्रकृति पनि एकै हुन् । कसैमाति आक्रमक तवरले क्षति र आश्वासको आधारमा बढी उठ्ला, कसैलाइ कम । तर, प्रश्न भने अवश्य नेता कार्यकर्ताहरुले उठाउने नै छन् । त्यसको तथ्यपरक र विश्वस्त तुल्याउने गरी समुचित जवाफ दिन नसके आगामी राजनीतिक यात्रा उत्साहप्रद हुनेमा सन्देह नै छ ।

जीवनको उत्तरार्धमा कम्युनिष्ट विचारधारा नै परित्याग गर्ने अवस्थामा पुगेका यी नेताद्वय आफ्नो पार्टीमा नेतृत्वबाटै पेलानमा परेर बाहिरिन बाध्य भएका हुन् । बाबुराम पार्टीमा प्रचण्ड होउञ्जेल नेतृत्वमा पुग्न नसक्ने देखेरै बाहिरिए भने रावल नेतृत्वलाई चुनौती दिँदा राजनीति उपेक्षामा परेका थिए । यी दुबैको समान दलगत पीडा र एकै प्रकृतिको नयाँ यात्रामा निस्किने अवस्था हालसम्मर्कै घटनाक्रमले दर्शाउँछ । 

यद्यपि रावलको हालसम्मको तयारी र उनले आफू निकटसँग गरेको परामर्शमा गैरकम्युनिष्ट पार्टी गठन गर्ने बताए पनि पार्टी घोषणा भने नगरेकाले फेरि पुनर्विचार गर्ने समयावधि अझै बाँकी नै छ । देशव्यापी मातृभूमि जागरण अभियान सुरु गर्न लागेका रावलले देश दौडाहाका क्रममा नेता कार्यकर्ताकर्ताको मनोभावना बुझेर आफ्नो पुरानै विचारधारा अनुरुपको नयाँ राजनीतिक यात्रा तय गर्न सक्ने सम्भावना पनि अझै जिवीतै छ ।