सुक्खा हिउँद, डढेलो र बाली संकटको संकेत

खबरडबली संवाददाता

काठमाडौं । हिउँद सकिनै लाग्दा पनि देशका अधिकांश भूभागमा एक झर पानीसमेत नपर्दा सुक्खापन गम्भीर बन्दै गएको छ । मंसिरदेखि माघसम्म पर्नुपर्ने हिउँदे वर्षा नहुँदा कृषि, जलविद्युत् र पर्यटन क्षेत्र प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् भने आगामी प्रि–मनसुन अझ कष्टकर हुने संकेत देखिएको छ ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार हिउँदमा सरदर ५९.८ मिलिमिटर वर्षा हुनुपर्नेमा यस वर्ष १६ मंसिरदेखि १३ माघसम्म जम्मा ३.६ मिलिमिटर मात्रै पानी परेको छ । डिसेम्बर महिनामा त देशभर शून्य वर्षा रेकर्ड भएको छ ।

मौसमविदहरूका अनुसार पश्चिमी न्यूनचापीय प्रणाली कमजोर हुँदा सुदूरपश्चिम र गण्डकीका केही भूभागबाहेक अन्यत्र पानी र हिउँ पर्न सकेन । ‘हिउँदे प्रणाली कमजोर हुँदा जमिनको ओस सुक्दै गएको छ, यसले चैत–वैशाखलाई झन् जोखिमपूर्ण बनाउनेछ,’ त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक मदन सिग्देल भन्छन् ।

विगत केही वर्षयता हिउँद झन् सुक्खा बन्दै गएको देखिन्छ । सन् २०२५ को हिउँद सबैभन्दा सुक्खा मानिएको छ, जहाँ जम्मा १२.३ मिलिमिटर वर्षा मात्रै भएको थियो । पछिल्ला पाँच वर्षमध्ये २०२० र २०२२ बाहेक सबै हिउँद औसतभन्दा निकै सुक्खा छन् ।

सुक्खासँगै ताता दिन र ताता रात पनि बढेका छन् । न्यूनतम र अधिकतम तापक्रम दुवै औसतभन्दा माथि रहँदा हिउँदे झरीको परम्परागत ढाँचा नै फेरिएको मौसमविदहरूको निष्कर्ष छ ।

हिउँदे पानी नपर्दा हिउँदे बाली सुक्ने, खोलानालामा बहाव घट्ने, जलविद्युत् उत्पादन घट्ने र वन डढेलोको जोखिम बढ्ने खतरा बढेको छ । विज्ञहरू जलवायु अनुकूलनका उपाय अविलम्ब अपनाउनुपर्नेमा जोड दिन्छन् ।