विवादले रोकियो सडक निर्माण, दुई करोड बजेट फ्रिज

चितवन। सुगम जिल्लाका रूपमा चिनिने चितवनमै यस्तो बस्ती छ, जहाँ विद्यालय पुग्नसमेत जोखिमपूर्ण बाटो हिँड्नुपर्ने बाध्यता छ। पूर्वी चितवनको राप्ती नगरपालिका–१३ स्थित कान्दा बस्तीमा सडक नपुग्दा स्थानीयवासी र विद्यार्थीले अझै पनि भिरपाखा हुँदै आवतजावत गर्नुपरेको छ।

कान्देश्वरी आधारभूत विद्यालयसम्म पुग्ने आठ किलोमिटर सडक निर्माणका लागि पछिल्ला पाँच वर्षमा दुई करोड रुपियाँभन्दा बढी बजेट विनियोजन भए पनि हालसम्म करिब दुई किलोमिटर मात्र ट्र्याक खोलिएको छ। त्यो पनि चारपाङ्ग्रे सवारी कहिलेकाहीँ मात्र पुग्ने अवस्था रहेको स्थानीय बताउँछन्। बाँकी छ किलोमिटर क्षेत्रमा झाडी र भिरपाखा समातेर यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ।

राप्ती नगरपालिका–१३ को वडा कार्यालयदेखि कान्दा जोड्ने सडक निर्माणका लागि विगत पाँच वर्षदेखि बजेट विनियोजन हुँदै आए पनि कामले गति लिन सकेको छैन। स्थानीयबीच सहमति नहुँदा उपभोक्ता समिति गठन गर्न नसकिएको र त्यसकै कारण बजेट खर्च हुन नसकेको जनप्रतिनिधिहरू बताउँछन्।

करिब १५ वर्षअघि कान्दाका चेपाङ बालबालिकाले विषालु जङ्गली च्याउ खाँदा एकै परिवारका दुई बालिकासहित आठ जनाको मृत्यु भएको घटना सार्वजनिक भएपछि उक्त क्षेत्रको विकासमा विभिन्न तहबाट चासो बढेको थियो। त्यसपछि सडकलगायत पूर्वाधार विकासका लागि पहल भए पनि अपेक्षित प्रगति हुन सकेको छैन।

राप्ती नगरपालिकाका प्रमुख शमशेर लामाका अनुसार २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनअघि सङ्घीय सरकारमार्फत वडा नम्बर १३ देखि कान्दासम्म सडक निर्माणका लागि ५० लाख रुपियाँ बजेट विनियोजन भएको थियो। सो बजेटबाट सामान्य रूपमा डोजर लगाएर ट्र्याक खोल्ने काम भए पनि अपेक्षित उपलब्धि हासिल हुन सकेन।

नगरप्रमुख लामाले कान्देश्वरी आधारभूत विद्यालयसम्म पुग्ने सडक निर्माणका लागि नगरपालिकाले प्रत्येक वर्ष करिब ५० लाख रुपियाँ बजेट छुट्याउँदै आएको जानकारी दिए। तर, उपभोक्ता समिति गठन हुन नसक्दा बजेट कार्यान्वयन हुन नसकेको उनको भनाइ छ।

“सङ्घीय सरकारबाट आएको बजेटसमेत प्रभावकारी रूपमा खर्च हुन सकेन। नगरपालिकाले छुट्याएको बजेट पनि उपभोक्ता समिति गठन नहुँदा प्रयोग हुन सकेको छैन,” उनले भने, “चार वर्षदेखि प्रत्येक वर्ष ५० लाख रुपियाँ बजेट छुट्याइरहेको छु, तर स्थानीय एकजुट हुन नसक्दा काम अघि बढ्न सकेको छैन।”

वडा नम्बर १३ का अध्यक्ष अशोक प्रजाले आफू निर्वाचित भएयता सडक निर्माणका लागि एक करोड ४० लाख रुपियाँभन्दा बढी बजेट विनियोजन भइसकेको बताए। उनका अनुसार उपभोक्ता समिति गठन हुन नसक्दा काम रोकिएको हो। निर्माण कम्पनीमार्फत ठेक्का प्रक्रियाबाट काम अघि बढाउने प्रयाससमेत सफल हुन सकेन।

चालु आर्थिक वर्षमा पनि ३८ लाख रुपियाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ। “अहिले बल्ल समिति गठन भएको छ, तर वर्षायाम सुरु भइसकेकाले काम कसरी अघि बढाउने भन्ने अन्योल छ,” वडा अध्यक्ष प्रजाले भने।

कान्देश्वरी आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक बालकृष्ण थपलियाले हालसम्म करिब दुई किलोमिटर मात्र ट्र्याक खुलेको जानकारी दिए। “ट्र्याक खुलेको क्षेत्रमा पनि कहिलेकाहीँ मात्र बोलेरो पुग्छ। बाँकी बाटो भिरपाखा र झाडी हुँदै हिँड्नुपर्छ,” उनले भने, “खुट्टा चिप्लिएमा भीरबाट खसेर ज्यानसमेत जान सक्छ।”

उनका अनुसार विद्यालयमा आवासीय सुविधासहित १७६ जना विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। “कान्दा र आसपासका बस्तीका विद्यार्थी गोरेटो बाटो हुँदै विद्यालय आउँछन्। नगरपालिकासम्म पुग्नसमेत निकै कठिन छ,” उनले भने, “हाम्रो समस्या कसले बुझ्ने ?”

प्रधानाध्यापक थपलियाले प्रत्येक वर्ष सडक निर्माणका लागि बजेट विनियोजन भएको जानकारी आए पनि स्थलगत रूपमा उल्लेखनीय काम नभएको गुनासो गरे। “असार लागेपछि कहिलेकाहीँ डोजर आएर पहाड कोतरेजस्तो गर्छ, वर्षा सुरु भएपछि काम रोक्छ, त्यसपछि फेरि देखिँदैन,” उनले भने।

वडा अध्यक्ष प्रजाका अनुसार कान्दा बस्तीमा ६५ घरधुरीको बसोबास छ। लामो समयदेखि सडक पुर्‍याउने प्रयास भइरहे पनि विभिन्न कारणले काम सम्पन्न हुन सकेको छैन।