कागतीले बजार नपाउँदा झापाका किसान मारमा

झापा । धानखेत मासेर कागतीखेतीमा लागेका झापाका किसान बजार अभावले समस्यामा परेका छन् । गौरादह नगरपालिका–४ का नवीन आचार्यले ६ वर्षदेखि १४ कट्ठामा सुन कागतीखेती गर्दै आएका छन् ।

बोटले राम्रो उत्पादन दिए पनि बजारमा बिक्री नहुँदा उनिजस्ता धेरै किसान खेती परिवर्तन गर्ने कि निरन्तरता दिने भन्ने दोधारमा छन् । भारतबाट आयात हुने सस्तो कागतीले बजार कब्जा गरेपछि स्वदेशी कागतीले प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेको आचार्य बताउँछन् । “ठूलो लगानी र मेहनतले कागती फलाएका छौँ, तर बजारमा बिक्री हुँदैन,” उनि भन्छन्, “भारतीय कागतीले बजार कब्जा गरेको छ । घाटा खाएर बेच्नुपर्दा कागतीखेती गर्नु बेकार जस्तो लाग्छ ।”

जिल्लामा सहकारी, कृषि ज्ञान केन्द्र र स्थानीय तहले कागतीखेतीलाई प्रोत्साहन गरे पनि बजार व्यवस्थापनमा ध्यान पुगेको छैन । आचार्यका अनुसार बिक्री नभएका कागतीबाट अचार, चुक अमिलो जस्ता सहउत्पादन बनाउन प्रोत्साहन गरेमा बजार समस्या समाधान हुन सक्छ । न्यूनतम समर्थन मूल्य तोकेर स्थानीय तहले बिक्री नभएका कागती किनिदिने व्यवस्था भए किसानमा उत्साह थपिने उनको सुझाव छ ।
विर्तामोड–६ का कमलराज विमलीले पनि भारतीय कागतीले बजार खोसेको गुनासो गरे । 

कृषि ज्ञान केन्द्र झापाका प्रमुख सागर बिष्टले बजार समस्याले किसान निराश भएको स्वीकार गर्दै समाधानका उपाय खोज्नुपर्ने बताए । झापामा ३१० हेक्टरमा कागतीखेती हुँदै आएकामा अहिले २७० हेक्टरमा झरेको छ । 

“झापा कागतीखेतीका लागि उर्वर छ, तर स्थानीय खपतले मात्र माग धान्न सक्दैन,” बिष्ट भन्छन् । पहिले व्यापारीले बोटबाटै कागती किन्थे, तर अहिले भारतीय कागतीप्रति आकर्षित भएपछि किसान आफैँ गाउँ–सहर डुल्दै साना सवारीमा कागती बेच्न बाध्य छन् । अर्जुनधारा–३ का कुशल थापाले सिटी रिक्सामा कागती बेच्दै धुलाबारी पुग्दा दिनभरमा जम्मा १० किलोमात्र बिक्री भएको बताए । “हात्ती र बाँदरले नष्ट नगर्ने बाली भन्दै कागतीखेती गर्न लगाइयो, तर अहिले बिक्री हुँदैन । फल कुहिन थालेपछि किसान कसरी बाँच्ने ?” उन प्रश्न छ । 

मेचीनगर, बुद्धशान्ति, अर्जुनधारा, गौरादहलगायत क्षेत्रमा घरैपिच्छे कागतीखेती हुने गरेको छ । सरकारले कागतीखेतीलाई प्रोत्साहन गरे पनि बजार व्यवस्थापनमा ध्यान नदिँदा किसान समस्यामा छन् । जिल्लामा कम्तीमा ३५० किसानले सुन–१, सुन–२, मद्रासी, युरिका र एनपिआरपी–५५ जातका कागतीको व्यावसायिक खेती गर्दै आएका छन् ।

उत्पादन बढे पनि अचार र जुस उद्योग स्थापना नहुँदा किसानले अपेक्षित आम्दानी लिन सकेका छैनन् । बिष्टका अनुसार कागतीखेतीमा अन्य बालीजस्तो खर्च नहुने भएकाले बजारको वातावरण बनाउन सके किसानलाई फाइदा हुन्छ । दोमट माटो, ५.५–६.५ पिएच र पानी नजम्ने जमिन कागतीखेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छ ।