राष्ट्रिय स्वाधीनतामाथि दबाब र संस्थागत असफलतामाथि प्रचण्डको प्रश्न

काठमाडौं । पूर्व प्रधानमन्त्री तथा नेकपा (माओवादी केन्द्र) का संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले अहिलेको राजनीतिक परिस्थिति र राज्य संरचनाको कमजोरीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् ।

शुक्रबार सम्पादकहरूसँगको संवादका क्रममा उनले एक भावनात्मक तर तीक्ष्ण प्रश्न गरे —
“नेतालाई बचाउने सेनाले सिंहदरबार र सर्वोच्च अदालतजस्ता राष्ट्रिय संस्थान किन बचाउन सकेन ?”

प्रचण्डले आफू र उनका केही राजनीतिक सहकर्मीले संकटका समयमा ‘सुरक्षा खोज्दै सेनासम्म पुगेको’ उल्लेख गर्दै भने, “हामीलाई सेनाले बँचायो, तर त्यही सेनाले मुलुकका प्रमुख संस्थानहरू — सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत र संवैधानिक अङ्गहरूलाई किन जोगाउन सकेन ? यो गम्भीर प्रश्न हो।”

उनका अनुसार, यो प्रसङ्ग केवल सुरक्षा वा सेनाको भूमिका मात्र होइन, समग्र राष्ट्रिय स्वाधीनता र राजनीतिक व्यवस्थाको संवेदनशीलता सँग जोडिएको छ। “हामी सेनाकोमा गएका थियौँ, सेना हामीलाई खोज्दै आएको होइन,” उनले भने, “तर त्यसपछि देशका लागि खेल्न सकिने भूमिकाको खोजी गरियो।”

संवादमा प्रचण्डले नेपालको वर्तमान संकटलाई भूराजनीतिक दबाबको परिणाम भनेका छन्।उनका अनुसार, “नेपालमा भएको ठुलो क्षति भू–राजनीतिक कारणले हो, र नेपाल बाँचेको पनि त्यही कारणले हो।”

उनको संकेत स्पष्ट थियो — मुलुक आन्तरिक अस्थिरता र बाह्य प्रभावबीचको जटिल सन्तुलनमा उभिएको छ।

‘जेनजी आन्दोलन’ र नयाँ पुस्ताप्रतिको आशा

प्रचण्डले हालैको जेनजी आन्दोलन सन्दर्भमा पनि टिप्पणी गर्दै त्यसलाई नेपालको राजनीतिक चेतनाको नयाँ स्वरूपको रूपमा व्याख्या गरे।  उनले भने, “भदौ २३ गतेको आन्दोलन आन्तरिकमुखी थियो भने २४ गतेको आन्दोलन बाह्यमुखी — दुबै पक्षको सन्देश गम्भीर छ।” उनका अनुसार, नयाँ पुस्ताको आवाजले राजनीतिक दलहरूलाई आत्मसमीक्षा गर्न बाध्य पारेको छ।

संवादको अन्त्यतिर प्रचण्डले मुलुक अहिले गम्भीर संकटमा रहेको पुनः दोहोर्याए। उनले भने, “राष्ट्रियता, स्वाधीनता र स्वतन्त्रताको रक्षा गर्न अब सबै राजनीतिक दल, नागरिक समाज र प्रेस जगत एकजुट हुनुपर्ने बेला आएको छ।”

उनका अनुसार, संविधान, सर्वोच्च अदालत, सिंहदरबार र अन्य संवैधानिक अंगहरूको कमजोर अवस्थाले मुलुकको भविष्यबारे चिन्ता उत्पन्न गरेको छ।

संवादभरि प्रचण्डको स्वर एकैपटक राजनीतिक, आत्मालोचक र चेतावनीपूर्ण देखियो।

उनले ठाडो प्रश्न गरे — “यदि नेताहरूको ज्यान जोगाउन सेना सक्षम छ भने, राष्ट्रका मूल स्तम्भहरू किन असुरक्षित छन् ?” उनका यो प्रश्नले केवल सत्ता र सुरक्षाको विमर्श होइन, राष्ट्रिय स्वाधीनताको नैतिक मर्म र राज्य व्यवस्थाको वास्तविक उत्तरदायित्व माथि नयाँ बहस सुरु गराएको छ।