मूल्य नपाउँदा सङ्कटमा पर्दै कुखुरापालक किसान

चितवन । नेपालको एक मात्र आत्मनिर्भर मानिएको कुखुरापालन व्यवसाय यतिबेला गम्भीर सङ्कटमा परेको छ । व्यवसायीका अनुसार समग्र पोल्ट्री उत्पादन करिब ४० प्रतिशतले घटेको छ । यही सङ्कटका बीच पोल्ट्री व्यवसायीले १३औँ राष्ट्रिय पोल्ट्री दिवस मनाइरहेका छन् ।

नेपालमा आधुनिक कुखुरापालन सुरु भएको पुस १७ गतेलाई विगत १२ वर्षदेखि राष्ट्रिय पोल्ट्री दिवसका रूपमा मनाइँदै आएको छ । विसं २०१७ साल पुस १७ गते बाराको पर्वानीपुरमा तत्कालीन सरकारको पहलमा सेन्ट्रल ह्याचरीको औपचारिक उद्घाटनसँगै आधुनिक पोल्ट्री व्यवसायको थालनी भएको हो ।

विश्वव्यापी कोभिड–१९ महामारीपछि निरन्तर ओरालो लागेको पोल्ट्री व्यवसायबाट हालसम्म सयौँ व्यवसायी पलायन भइसकेका छन् । नेपाल ह्याचरी उद्योग सङ्घका अध्यक्ष राजेन्द्रप्रसाद लामिछानेका अनुसार पहिले हप्तामा ४५ देखि ५० लाखसम्म उत्पादन हुने ब्रोइलर चल्ला अहिले घटेर करिब ३० लाखमा सीमित भएको छ । यस्तै, सातामा दुई लाखभन्दा बढी उत्पादन हुने लेयर्स चल्लाको सङ्ख्या घटेर एक लाखदेखि एक लाख २० हजारमा झरेको छ ।

देशभर करिब तीन सय रहेका ह्याचरीमध्ये दुई सयभन्दा बढी बन्द भइसकेका छन् । अन्डा उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष विनोद पोखरेलका अनुसार कुनै समय दैनिक ६० लाख गोटासम्म उत्पादन हुने अन्डा हाल मुस्किलले ३७ लाख गोटामा सीमित भएको छ । उपभोक्ताले बजारमा अन्डाको मूल्य बढेको अनुभव गरिरहेका बेला कृषकले भने आफ्नो लागतसमेत उठाउन नसकिरहेको अवस्था रहेको उनले बताए । 

दानाको कच्चा पदार्थमा आत्मनिर्भर बन्ने दिशामा देश अघि बढिरहेको दाबी दाना उद्योग सङ्घका अध्यक्ष उमेशचन्द्र सापकोटाले गरे । उनका अनुसार आगामी तीन वर्षभित्र भटमासबाहेक दानाका अधिकांश कच्चा पदार्थमा नेपाल आत्मनिर्भर बन्ने अपेक्षा गरिएको छ । करिब एक खर्ब ६० अर्ब रुपैयाँ लगानी रहेको अनुमान गरिएको पोल्ट्री व्यवसायबाट वार्षिक एक खर्ब २५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको उत्पादन हुँदै आएको छ भने करिब ४५ अर्ब रुपैयाँको कच्चा पदार्थ आयात हुने गरेको छ । पछिल्ला केही वर्षयता कच्चा पदार्थको आयात करिब ४५ प्रतिशतले घटेको उनको भनाइ छ ।

नेपाल पोल्ट्री व्यवसायी मञ्चका महासचिव ज्ञानबहादुर विसुरालले कुखुरापालन क्षेत्रले हाल ठूलो आर्थिक क्षति बेहोरिरहेको बताए । “बाहिरबाट हेर्दा जस्तो देखिन्छ, वास्तविक अवस्था त्योभन्दा धेरै भयावह छ,” उनले भने । 

नेपाल कुखुरा व्यवसायी मञ्चका अध्यक्ष रघुनाथ भट्टका अनुसार आत्मनिर्भर मानिएको यस व्यवसायमा सयौँ रोजगारी गुमिसकेका छन् । देशको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा करिब २.९ प्रतिशत योगदान रहेको यो क्षेत्रप्रति राज्य उदासीन रहेको उनको आरोप छ । कच्चा पदार्थ आयातमा कर छुट, अवैध चल्ला, मासु र अन्डाको आयात नियन्त्रणमा कडाइ गर्नुपर्ने उनले औँल्याए । 

साथै, अति संवेदनशील भ्याक्सिनको सहज आयात व्यवस्था गर्न सरकारसँग माग गर्दै उनले सरकारबाट आयात अनुमति नदिँदा व्यवसायी लुकिछिपी भित्र्याइएका भ्याक्सिन प्रयोग गर्न बाध्य भएको बताए । “यो विषय सरकारलाई पनि थाहा छ, तर वर्षौंदेखि आयात प्रतिबन्ध हटाउन चासो देखाइएको छैन,” उनले भने ।