टुँडिखेलमा माघीको स्वाद : भक्का र घोँगीको खोजीमा राजधानी

काठमाडौं ।  “भक्का छ ? घोँगी पाइन्छ ?” यही प्रश्नले यतिबेला टुँडिखेलको मैदान गुञ्जायमान छ। पुसको अन्तिम दिन र माघको पहिलो दिन गरी दुई दिन सञ्चालन हुने थारु राष्ट्रिय माघी महोत्सव–२०८२ ले राजधानीलाई थारु संस्कृतिको स्वाद, सुगन्ध र उत्सवले भरिदिएको छ।

औपचारिक माघी पर्वको स्वागतस्वरूप सुरु भएको महोत्सवमा थारु समुदायका मौलिक परिकारले सबैभन्दा बढी आकर्षण खिचिरहेका छन्। स्टल–स्टलमा धुवाँ उड्दै छ, कतै माटोको भाँडोमा कपडाले बेरेर भक्का पकाइँदैछ, कतै मसला हालेर घोँगी उमालिँदैछ, त कतै फ्राइ माछाको सुवासले पाहुनालाई तानिरहेको छ। तर भीडको पहिलो रोजाइ भने भक्का र घोँगी नै बनेका छन्।

मोरङकी सरिता खवास दिउँसैदेखि तातो भक्का पकाएर बेचिरहेकी छन्। “दिनभरि भक्का नै धेरै बिक्छ,” उनले भनिन्, “घोँगी त सोध्दै–सोध्दै आउँछन्।”

रत्नपार्क कामले आएका विष्णु भुजेल टुँडिखेलमा लागेको माघी महोत्सव देखेर उत्साहित भए। थारु समुदायका मौलिक परिकार चाख्ने चाहनाले उनी पनि स्टल–स्टल घुमे। अन्ततः उनले भक्का र घोँगी दुवै चाखे। “स्वाद त गज्जब छ, तर घोँगी चाहिँ अलि महँगो भएछ,” उनले मुस्कुराउँदै व्यापारीलाई ध्यानाकर्षण गराए।

उनको कुरा सुनेर कैलालीकी केशरी चौधरीले घोँगी महँगिनुको कारण सुनाइन्। उनका अनुसार पहिले ९ रुपैयाँमै किनेको घोँगी ५० रुपैयाँ केजीमा बेच्ने समय थियो। तर अहिले शीतलहर बढेकाले घोँगी भेट्टाउनै मुस्किल भएको छ। “अहिले दुई सय रुपैयाँ केजीमा किनेर चार सयमा बेच्नुपरेको छ,” उनले भनिन्, “शीतलहरले घोँगी खोज्नै गाह्रो भयो।”

महोत्सवमा खानपान मात्रै होइन, थारु संस्कृतिको जीवन्त झल्को पनि देख्न पाइन्छ। थारु समुदायले माघी आउनु भन्दा करिब एक महिना अघिदेखि नै दुनाटपरी बनाउने, खानपानको जोहो गर्ने र पर्वको तयारी थाल्छन्। पुस मसान्तको दिन सुँगुर/बंगुर काट्ने (जता गर्ने), आगोको धुनी बाल्ने र डफ–मादलको तालमा धुमरु गाउँदै रातभर जाग्राम बस्ने चलन छ।

माघ १ गते बिहानै नजिकको खोल्सा, नदी, ताल वा तलैयामा स्नान गरी ‘माघ लहान’ गर्ने परम्परा छ। स्नानपछि पूजा, भाकल र सन्तान सुख तथा मनोकांक्षा पूरा हुने जनविश्वास रहेको थारु समुदायका अगुवाहरू बताउँछन्।

टुँडिखेलमा लागेको यो माघी महोत्सवले राजधानीवासीलाई थारु समुदायको संस्कृति, परम्परा र स्वादसँग नजिक्याइदिएको छ। भक्का र घोँगीको स्वादसँगै माघीको आत्मा अनुभूत गर्नेहरूको भीडले महोत्सव थप रौनकपूर्ण बनेको छ।