मध्य असारमा खेत अझै बाँझै : मनसुन र मलको दोहोरो मारमा किसान

काठमाडौं । सरकारले धान दिवस मनाउने तयारी गरिरहँदा देशभरका किसान भने चिन्तामा डुबेका छन्। असार आधा बितिसक्दा पनि पर्याप्त वर्षा नहुँदा धान रोपाइँले गति लिन सकेको छैन। त्यसमाथि रासायनिक मलको अभावले किसानको समस्या झन् चर्किएको छ।

बाली विकास तथा कृषि जैविक विविधता संरक्षण केन्द्रका अनुसार मध्य असारसम्म देशभर करिब १२ प्रतिशत क्षेत्रफलमा मात्रै धान रोपाइँ सम्पन्न भएको छ। गत वर्षको यही अवधिको तुलनामा यो निकै कम हो। धेरै जिल्लामा खेतमा पानी नजम्दा किसानले ब्याडमै धान सुक्ने अवस्था भोगिरहेका छन्।

पूर्वबाट भित्रिएको मनसुन देशभर सक्रिय हुन नसक्दा तराईका धेरै जिल्लामा खडेरीको अवस्था देखिएको छ। नहरमा पानी छैन, खोलानाला सुक्दै गएका छन् र आकाशे पानीको भरमा खेती गर्ने किसान सबैभन्दा बढी मारमा परेका छन्।

पानीको अभावसँगै मलको संकटले किसानलाई थप पीडा दिएको छ। सहकारी र सरकारी डिपोमा मल आएको खबर सुन्नासाथ किसान लामो लाइनमा बस्छन्, तर धेरैजसो रित्तै घर फर्किन बाध्य छन्। बाध्यतावश केही किसानले सीमावर्ती बजारबाट महँगो र गुणस्तरमा शंका लाग्ने मल खरिद गरिरहेका छन्।

सरकारले भने मल आपूर्ति सुधार भइरहेको दाबी गरेको छ। दैनिक दुई हजार पाँच सयदेखि तीन हजार टनसम्म मल वितरण भइरहेको र भारतसँगको जी–टु–जी सम्झौताअन्तर्गत थप मल असारको अन्तिम सातादेखि नेपाल आइपुग्ने जनाएको छ।

विज्ञहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण अब परम्परागत खेती प्रणाली मात्र भरपर्दो नहुने बताएका छन्। सुक्खा र डुबान दुवै सहन सक्ने धानका जातको प्रयोग, प्रभावकारी सिँचाइ र समयमै कृषि सामग्री उपलब्ध गराउन सके मात्रै उत्पादन जोगाउन सकिने उनीहरूको भनाइ छ।

नेपालको अर्थतन्त्र र खाद्य सुरक्षाको आधार मानिने धान खेती यस वर्ष सुरुदेखि नै चुनौतीमा परेको छ। समयमै वर्षा र मलको सहज आपूर्ति हुन नसके यस वर्ष धान उत्पादनमा गिरावट आउने र त्यसको असर खाद्यान्न आयातदेखि किसानको आम्दानीसम्म पर्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ।