स्थानीय तहका दलित महिला उम्मेदवार दल, झन्डा र चिह्न नै थाहा छैन

बारा । दुधौरा खोला किनारमा दिनहुँ गिट्टी कुट्दै गरेको अवस्थामा भेटिन्छिन शान्तिदेवी राम । पुलबाट करिब ५ सयको मिटरको दूरी पार गरेपछि खोलाकै किनारमा बेहेरी गाउँ, चमार टोलमा शान्तिको घर छ । अाजको राजधानी दैनिकमा खबर छ– उनले आफ्नो उमेर अड्कलसमेत पनि गर्न नसकेपछि नजिकै बसेका श्रीमान्ले भनिदिए, ‘हाम्रोमा उमेर थाहा हुँदैन सर, त्यस्तै २५/२६ वर्षकी भइन् होली ।’ शान्तिदेवी नेपाली राम्ररी बुझ्दिनन् । श्रीमान्ले अनुवाद गरेपछि जवाफ फर्काउन सक्छिन् । उनी २ असोजमा हुने स्थानीय तहमा माओवादी केन्द्रबाट दलित महिला सदस्यको उम्मेदवार बनेकी छन् । उनका तीन छोरी र एक छोरामध्ये केही दिनअघि मात्रै जेठी छोरीको बिहे भयो । छिमेक विकास बैंकबाट ऋण लिएर उनले छोरीको बिहे रामैसँग गरिन् र अहिले बैंककै ऋणले एउटा भैंसीसमेत पालेकी छन् । त्यही ऋण तिर्न पनि उनलाई अहिले अलि बढी मेहनत गरी गिट्टी कुट्नुपरेको छ । प्रदेश २ मा हुने स्थानीय तह निर्वाचनमा माओवादी केन्द्रबाट जितपुर सिमरा उपमहानगरपालिका–१४ को वडा सदस्यको उम्मेदवार हुन् । ‘माओवादी पार्टीको नाम मात्र सुनेकी छु । मलाई पार्टीबारे केही थाहा छैन । तर म त्यही पार्टीको उम्मेदवार हुँ,’ शान्तिदेवी भन्छिन्, ‘हामीले उम्मेदवारमा नाम लेखाएपछि सुविधाहरू पाइन्छ रे भन्ने सुनेकी छु ।’ बिहानबेलुका काम नगरे छाक टार्नै नसक्ने शान्तिदेवीलाई खासमा उम्मेदवार बन्ने रहर नै रहेनछ । शान्तिले गम्भीर हुँदै भनिन्, ‘मलाई एक जना चिनेको सरले घरैमा आएर उम्मेदवार बन्न भन्नुभयो । मैले मानेको थिइनँ तर श्रीमान्ले नाम लेखाऊ भनेपछि हुन्छ भनें ।’ तर उनका श्रीमान्लाई पनि न त निर्वाचनमा के हुन्छ भन्ने थाहा छ न उम्मेदवारी दिनुको कारणबारे नै थाहा छ । उनलाई यति थाहा छ, अब दलितका नाममा नगरपालिकाका वडामा आएको सेवासुविधा वा सामग्री उनकी श्रीमतीले पाउनेछिन् र गाउँभरिकालाई बाँड्नेछिन् । शान्तिदेवीलाई मतपत्रबारे पनि जानकारी छैन । चुनावी घरदैलोमा समेत आफू हिँड्न नभ्याउने बताउने शान्तिदेवीले आफ्नो छरछिमेकलाई मलाई भोट दिनुस् भन्न पनि सकेकी छैनन् । उनलाई आफ्नो पार्टीको झन्डा र चुनाव चिह्नसमेत पनि थाहा छैन । उनले हाँस्दै भनिन्, ‘यस्तो कुरा हामीलाई थाहा छैन, कसैले सिकाएको पनि छैन’ । आठ धुर जग्गामा माटो र खरको संयोजनमा बनेको सानो एककोठे घरमा बस्दै आएका शान्तिदेवीका परिवारलाई स्थानीय तहको उम्मेदवार बनेपछि भने सबैले चिन्न थालेका छन् । जितपुरसिमरा उपमहानगरपालिका–६ की ज्ञानी पासवान नेपाली कांग्रेसबाट स्थानीय निर्वाचनको वडाकी दलित सदस्यको उम्मेदवार हुन् । तर उनलाई कसैले चुनावी कुरा ग¥यो भने सुनिरहन असजिलो लाग्छ । अहिलेसम्म कुनै पनि पार्टीमा नलागेकी र सामाजिक कार्यक्रमहरूमा सहभागी नभएकी २८ वर्षकी ज्ञानी पासवान अरू कोही दलित प्रतिनिधि नभएपछि उनका ससुरा जमिरी पासवानले उनलाई उम्मेदवारीमा नाम लेखाइदिएको उनी बताउँछिन् । जमिरी लामो समयदेखि कांग्रेसमा छन् । ‘परिवारसँग बाहेक अहिलेसम्म कत्तै पनि बाहिर हिँडेकी छैन । हाम्रो संस्कारमा बिनाकामले छोरीबुहारी बाहिर निस्कन मिल्दैन,’ उनले भनिन्, ‘तर अब बिस्तारै समाज परिवर्तन भइरहेको छ, हाम्रो जातका बालबालिका पनि विद्यालय जान थालेको छन् ।’ निर्वाचन र आफ्नो भूमिकाबारे जानकारी नभए पनि उनले जितेपछि समाजको काम गर्ने होला भन्ने अड्कलचाहिँ गरेकी छन् । यता चन्द्रमाया सार्कीको अवस्था पनि उस्तै छ । डुमरवाना–१४ बोरिङ टोलकी चन्द्रमाया सार्की पनि वडा सदस्यको उम्मेदवार हुन् । उनलाई नेकपा (एमाले) ले १४ नम्बर वडामा दलित महिला सदस्यको उम्मेदवार बनाएको छ । गाउँको सबैभन्दा पुछारमा एउटा खरले छाएको सानो घरमा चन्द्रमायाका परिवारले जीवन बिताउँछन् । बाहिर काम पाउँदा कहिलेकाहीँ काममा जाने उनका श्रीमान् र ३३ वर्षीया चन्द्रमायाका दुई छोरा छन् । स्थानीय तहको निर्वाचनको चर्चाअघि उनी कुनै पनि पार्टीबारे चासो राख्दिनथिन् । ‘गरिब परिवारलाई सबैको आस लाग्छ, केही पाइन्छ कि भनेर उम्मेदवारमा हुन्छ भनेकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘पार्टीबारे त त्यति थाहा छैन ।’ एमालेमा जिल्ला र केन्द्र तहका नेताहरूको नाम उनलाई थाहा छैन, उनलाई आफ्नै वडाबाट पनि ककसको उम्मेदवारी छ, जानकारी छैन । घरको काममा निकै व्यस्त रहने चन्द्रमायालाई राजनीति र विकासको काममा खास चासो नै रहेनछ । ‘मलाई घरकै कामले भ्याइनभ्याइ छ । गाउँघरतिर त मलाई जिताउनुपर्छ भनेको छु । तर जितेपछि के गर्ने भन्नेचाहिँ थाहा छैन,’ भान्साकोठामा काम गर्दै उनले भनिन्, ‘घरमा गर्ने कोही छैन । म पनि बाहिरबाहिर भएँ भने बालबच्चा भोकै हुन्छन् ।’ सामाजिक तथा राजनीतिक चेतना बढेर भन्दा पनि उम्मेदवार बनाउनैपर्ने कानुनी व्यवस्थाले मात्रै दलहरूले टिकट दिएका हुन् ।