लेखकको राजीनामा: नैतिक जिम्मेवारीको नाटक कि सुरुवात ?

काठमाडौं । जेन–जी आन्दोलनले सडक तताएको दिनमै गृहमन्त्री रमेश लेखकले पदबाट राजीनामा दिएका छन् । राजधानीसहित मुलुकका विभिन्न स्थानमा भएको प्रदर्शनमा २८ जनाको ज्यान गएर सयौँ घाइते भएपछि चौतर्फी आलोचनाले घेरिएका मन्त्री लेखकले अन्ततः “नैतिक जिम्मेवारी” स्वीकार्दै पदत्याग गरेका हुन्।

के केवल गृहमन्त्रीको राजीनामाले सडकमा बगेको रगत पखाल्न सकिन्छ ? याे प्रश्न सबैकाे मनमस्तिष्कमा रहेकेा छ । 

जनआक्रोशको बीचमा राजीनामा

सोमबार दिउँसो सभापति शेरबहादुर देउवा निवासमा बसेको नेपाली कांग्रेस पदाधिकारी बैठकमै लेखकले आफू पदमा बस्न नसक्ने संकेत गरेका थिए। साँझ मन्त्रिपरिषद् बैठकमा गएर उनले औपचारिक घोषणा गरे— “आजको प्रदर्शनमा ठूलो जनधनको क्षति भयो। यस घटनाको नैतिक जिम्मेवारी म लिन्छु, अब पदमा बस्दिनँ।”

उनको यस भनाइलाई धेरैले साहसी कदम भने, तर सडकमा रगत बगाइरहेका युवाहरूको दृष्टिमा यो ‘ढिलो प्रतिक्रिया’ मात्रै ठानिएको छ। सरकारी तथ्याङ्कअनुसार सोमबार मात्र १९ जनाको ज्यान गयो, करिब ३५० जना घाइते भए। चिकित्सकहरूको भनाइमा वास्तविक संख्या अझै बढी हुन सक्छ।

सडकमा देखिएको दृश्य भयावह थियो, हातमा किताब बोकेका विद्यार्थीहरू रगताम्य भए।पत्रकारहरू समेत सुरक्षित रहेनन्।

आमाबाबुले अस्पतालको ढोकामा छोराछोरीको नाम खोज्दै चिच्याइरहेका दृश्यले मुलुक स्तब्ध बनायो। यही कारण लेखकमाथि मात्रै होइन, पूरै सरकारमाथि ‘निर्ममता र निरंकुशताको आरोप’ वर्षिएकाे छ ।

नैतिक जिम्मेवारीको नाटक कि सुरुवात ?

लेखकको राजीनामालाई केहीले ‘संकट न्यूनीकरण’ को संकेत माने पनि आलोचकहरूको भनाइ छ । “यो केवल सत्ताले आक्रोश न्यून पार्ने सस्तो नाटक हो। गोलीको आदेश दिने, संरचना सञ्चालन गर्ने प्रणालीमा कसैको हात छैन ?”

युवाहरूको आक्रोश ‘व्यक्तिगत’ होइन, प्रणालीगत छ । उनीहरूको प्रश्न स्पष्ट छः भ्रष्टाचार, दमन र अन्यायलाई कायम राख्ने संरचना ढाल्ने कि फेरि ‘एकजना बलिदानी’ खोजेर सरकार सुरक्षित बस्ने ?

राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्— यदि सरकारले यही बाटो निरन्तरता दियो भने आन्दोलन अझै चर्किनेछ । यदि वास्तवमै सुधारको संकेत देखाउन खोज्छ भने ‘राजीनामा’लाई पहिलो कदम बनाएर पूर्ण राजनीतिक जवाफदेही स्वीकार गर्नुपर्नेछ।

राप्रपा, कांग्रेसभित्रका नेतादेखि नागरिक समाजसम्मले “अब सरकारको औचित्य समाप्त” भएको भनिरहेका छन्।

आन्दोलनले उठाएको प्रश्न

जेन–जी पुस्ताको आन्दोलन केवल ‘एकदुई दिनको सडक क्रोध’ होइन। यो पुस्ताले उठाएको माग—सुशासन, पारदर्शिता, सामाजिक सञ्जालमाथिको नियन्त्रणविरुद्ध स्वतन्त्रता,र भविष्य सुरक्षित गर्ने व्यवस्था रहेका छन् ।

यी प्रश्नलाई केवल ‘बल प्रयोग’ वा ‘एकजना मन्त्रीको राजीनामा’ले टार्न सकिन्न। लेखक गए, तर आन्दोलन अझै सडकमा छ । सरकार बाँकी छ  तर के यो सरकार अब पनि रहन सक्छ ?