धुवाँले सुकाइएका शव ‘विश्वकै सबैभन्दा पुराना ममी’ हुन सक्ने : अध्ययन

बैङ्कक । चीन र दक्षिणपूर्वी एसियाका केही प्राचीन समाजले आफ्ना मृतकलाई धुवाँले सुकाउने अभ्यास गरेका थिए भन्ने नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ । यसरी गरिएको संरक्षण प्रक्रिया इजिप्टका ममीहरू भन्दा हजारौँ वर्ष अघिदेखि प्रभावकारी रूपमा प्रयोग भएको पत्ता लागेको हो ।

प्राचीन इजिप्टका पट्टीले बेरेका शव करिब चार हजार पाँच सय वर्ष पुराना भए पनि ममीकरणको अघिल्लो प्राचीन उदाहरण चिलीका अटाकामा तटवर्ती समाजबाट आएका थिए । त्यहाँ सुक्खा हावाले शव स्वाभाविक रूपमा सुकाउने गथ्र्यो । तर चीन, भियतनाम, फिलिपिन्स, लाओस, थाइल्यान्ड, मलेसिया र इन्डोनेसिया जस्ता आद्र्र क्षेत्रका चिहानमा भेटिएका शवमा अनुसन्धानकर्ताले असामान्य विकृति देखे । अवशेषमा जलेका निशान भेटिए पनि दाहसंस्कारसँग मेल खाँदैनथे ।

शवमा नरम तन्तु हराइसकेको देखिनु, वास्तवमा धुवाँले सुकाइएका ममीहरूको परिणाम हुन सक्ने निष्कर्षमा उनीहरू पुगे । वैज्ञानिकहरुले जापानका प्राचीन स्थलका नमूनासँग तुलना गर्दा, हड्डीमा कम तापक्रमको असर भेटियो, जसले शव दाहसंस्कार नभई संरक्षण गर्ने उद्देश्य प्रष्ट गर्यो । केही नमूना १० हजार वर्षभन्दा पुराना थिए, जसले ममीकरण अभ्यास पहिले सोचिएभन्दा हजारौँ वर्ष अघिदेखि प्रचलनमा रहेको देखायो ।

“यो ठूलो आश्चर्य थियो”, अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता सियाओ-चुन हङले भने, “यति पुराना हड्डीमा यस्तो परम्पराको प्रमाण भेटिनु उल्लेखनीय छ । यसले प्राचीन मानिसको अभ्यासलाई आजसम्म जीवित केही संस्कृतिसँग जोड्छ ।” अनुसन्धानकर्ताले धुवाँ उष्णकटिबन्धीय जलवायुमै शव संरक्षणको सबैभन्दा प्रभावकारी विधि भएको मात्र नभई, सांस्कृतिक महत्वसमेत भएको निष्कर्ष निकाले । इन्डोनेसिया र अस्ट्रेलियाका समाजमा अझै पनि शवलाई बाँधेर निरन्तर जलिरहेको आगोमाथि महिनौँसम्म राख्ने चलन छ ।

यसले आफन्तलाई मृतकसँग निरन्तर सम्पर्कमा राख्ने मात्र नभई, आत्मा दिनमा स्वतन्त्र रूपमा घुम्ने र रातमा शरीरमा फर्कने विश्वास पनि दिलाउँथ्यो । “मलाई लाग्छ, यसले गहिरो मानवीय भाव व्यक्त गर्छ-हाम्रा प्रियजन सधैँ हाम्रो साथमै रहने कालातीत इच्छा”, हङले भने ।  अनुसन्धानकर्ताले यो अभ्यास प्राचीन एसियाली सभ्यतामा व्यापक हुन सक्ने अनुमान गरेका छन् । 

प्रोसिडिङ्स अफ द नेसनल एकेडेमी अफ साइन्सेजमा सोमबार प्रकाशित अध्ययनमा उनीहरूले लेखेका छन्, “यो परम्परा विशाल क्षेत्रका सिकार-सङ्कलक समाजमा धेरै सहस्राब्दीदेखि परिचित हुन सक्ने सङ्केत गर्छ ।”