नेपालमा बालबालिकामाझ अटिजमको समस्या बढ्दो

काठमाडौँ । नेपालमा बालबालिकामाझ अटिजमको समस्या बढ्दो क्रममा रहेको छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार देशभर ४ हजार ८८६ जनामा अटिजम भएको तथ्यांक छ । तर विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो संख्या वास्तविकताभन्दा धेरै कम भएको बताएको छ । संगठनका अनुमानमा नेपालमा करिब तीन लाख मानिस अटिजमको प्रभावमा छन् ।

अटिजम केयर नेपाल सोसाइटीकी अध्यक्ष डा. सुनिता मलेकु अमात्यका अनुसार जनगणनामा अटिजम भएका बालबालिकाको संख्या कम देखिए पनि वास्तविक संख्या अनुमानित तीन लाखजति पुग्छ । अटिजम एक प्रकारको न्युरो डेभलपमेन्ट डिसअर्डरहो, जसमा बालबालिकाको उमेरअनुसारको व्यावहारिक, सामाजिक र सञ्चार क्षमताको विकास ढिलो हुन्छ ।

अटिजम भएका बच्चाले आँखामा आँखा नजोड्ने, बोलेर कुरा व्यक्त गर्न नसक्ने, शब्द वा वाक्य दोहोर्‍याउने, एक्लै बस्न रुचाउने, खेलौना वा साना बच्चासँग नखेल्ने, एकोहोरो हुने, फरक ढङ्गको स्नायुजन्य प्रतिक्रिया देखाउने जस्ता लक्षण देखिन्छन् । जन्मजात हुने यो अवस्था सामान्यतः दुईदेखि अढाई वर्षको बीचमा पत्ता लाग्न सक्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्व जनसंख्याको करिब एक प्रतिशतमा अटिजमको समस्या हुन्छ। नेपालमा पनि करिब यस्तै अनुपातमा बालबालिका प्रभावित हुने अनुमान छ । अमेरिकाको रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रले २०२३ को अध्ययनमा ३१ मध्ये एक जनामा अटिजम देखापर्ने तथ्य प्रस्तुत गरेको छ ।

अटिजमलाई पूर्ण रूपमा निको पार्न सकिँदैन, तर विशेष शिक्षामूलक विधि र थेरापी प्रभावकारी हुन्छन् । डा. अमात्यका अनुसार अटिजम भएका बालबालिकालाई व्यावहारिक तथा सञ्चार थेरापी, अकुपेसन थेरापी र खेलको माध्यमबाट सिकाइ प्रभावकारी हुन्छ । उनीहरूको क्षमताअनुसार तालिम दिँदा उनीहरूले उपयुक्त काम गर्न सक्छन् । अटिजम छोराहरूमा छोरीभन्दा करिब चार गुणा बढी देखिन्छ ।

हाल अटिजम भएका बालबालिकाको हेरचाह र शिक्षाको जिम्मा मुख्यतः अभिभावकमाथि नै पर्छ । ग्रामीण क्षेत्रमा अभिभावक र शिक्षकबीच अटिजमबारे सचेतना अझै कमजोर छ, जसका कारण विद्यालय तहमा पहिचान र उचित शिक्षा सुनिश्चित गर्न चुनौती छ ।

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका सचिव डा. विकास देवकोटाले अटिजम भएका बालबालिकाको उपचार, शिक्षा र पहिचानलाई प्राथमिकतामा राखेर समिति गठन गरिएको बताए । समितिको प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्दै सरकारले आवश्यक सेवा विस्तार गर्ने तयारी गरेको छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार अटिजमको मुख्य कारण अझै स्पष्ट नभए पनि वंशाणुगत कारणलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ । अटिजमलाई रोग नभई अपाङ्गता मान्यता दिइएको छ र समाजमा सचेतना बढाउन निरन्तर पहल आवश्यक छ ।