ईश्वर पोखरेलको भविष्यलाई लिएर उठेका प्रश्नः एमालेमा दोहोरिन्छ कि भिम रावलको इतिहास ?

काठमाडौं । नेकपा एमालेको ११औँ महाधिवेशनसँगै पार्टीभित्र नेतृत्व चयनको प्रतिस्पर्धा मात्रै होइन, भविष्यको राजनीतिक हैसियतबारे पनि गम्भीर बहस सुरु भएको छ । यही सन्दर्भमा पार्टीका वरिष्ठ नेता ईश्वर पोखरेलको भूमिकालाई लिएर एउटा प्रश्न बारम्बार उठ्न थालेको छ । एमालेमा कतै ईश्वर पोखरेलको अवस्था पनि भिम रावलजस्तै त हुने होइन ?

भिम रावल कुनै समय एमालेभित्र वैचारिक रूपमा मजबुत, संगठनमा प्रभावशाली र नेतृत्वको दाबेदार नेताका रूपमा चिनिन्थे। तर, समयक्रममा नेतृत्वसँगको दूरी, शक्ति सन्तुलनको खेल र पार्टीभित्रको बदलिँदो समीकरणले उनलाई मुख्यधारबाट बाहिर धकेल्यो । यसै कारण उनी एमाले राजनीतिबाट निष्क्रिय भएर अहिले नवगठीत नेकपासँग एकता पश्अचात सक्रीय राजनीतिमा आएका छन्।

अब त्यही इतिहासको छायाँ ईश्वर पोखरेलमाथि देखिन थालेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

वरिष्ठता छ, तर शक्ति कति ?

ईश्वर पोखरेल एमालेका संस्थापक पुस्ताका नेता, पूर्व उपप्रधानमन्त्री र पार्टी निर्माणका ‘आर्किटेक्ट’ मानिन्छन् । तर पछिल्ला वर्षहरूमा पार्टीको निर्णय प्रक्रियामा उनको प्रभाव क्रमशः कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ।

महाधिवेशनमा अध्यक्ष पदमा उम्मेदवारी दिए पनि संगठनात्मक शक्ति, प्यानल व्यवस्थापन र ग्राउन्ड लेभलको समर्थनमा उनी ओली समूहभन्दा पछि परेको विश्लेषण छ।

ओली–केन्द्रित एमाले र पोखरेलको चुनौती

आजको एमाले स्पष्ट रूपमा केपी शर्मा ओली–केन्द्रित देखिन्छ। संगठन, संसाधन र निर्णय सबै ओली वरिपरि केन्द्रित हुँदा वैकल्पिक नेतृत्व उभिन कठिन बन्दै गएको छ। यही संरचनामा पोखरेलको संघर्षलाई कतिपयले “सिद्धान्तको लडाइँ” त कतिपयले “हार्नै पर्ने राजनीतिक जोखिम”का रूपमा हेरेका छन्।

यदि महाधिवेशनपछि पोखरेल निर्णायक पदबाट बाहिरिए वा साइडलाइन गरिए भने, भिम रावलको जस्तै राजनीतिक अवसानको बाटो सुरु हुन सक्ने अनुमान पनि सार्वजनिक बहसमा आउन थालेको छ।

तर पोखरेल र रावलबीच पूर्ण समानता छैन । यद्यपि, पोखरेल र रावलबीच केही आधारभूत भिन्नता छन्। पोखरेलले अहिलेसम्म पार्टी नछोड्ने, विद्रोह नगर्ने र संगठनभित्रै संघर्ष गर्ने संकेत दिइरहेका छन् । उनी खुलेर टकरावभन्दा संयमित असन्तोषको राजनीतिमा देखिन्छन्।

यही संयम नै उनको शक्ति बन्न सक्छ—वा कमजोरी पनि।

निर्णायक मोडमा एमाले

यो महाधिवेशन एमालेको नेतृत्व चयन मात्र होइन, फरक मत राख्ने नेताहरूको भविष्य निर्धारण गर्ने मोड पनि बनेको छ।  ईश्वर पोखरेल मुख्यधारमै रहने कि भिम रावलजस्तै इतिहासको फुटनोट बन्ने ?

यसको उत्तर मतगणनाको नतिजामा मात्रै होइन, त्यसपछि पार्टीले अपनाउने व्यवहार र शक्ति बाँडफाँटमा निर्भर हुनेछ। एमालेभित्र अहिले एउटै प्रश्न गुञ्जिरहेको छ। नेतृत्व बदलिन्छ कि इतिहास दोहोरिन्छ ?