एमालेमा गुट जीवित नै रहेको महाधिवेशनकाे संकेत

काठमाडाैं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले “पार्टीभित्र गुट अन्त्य भइसकेको” दाबी गरेका छन् ।महाधिवेशनमा प्यानल र स्वतन्त्र प्रतिस्पर्धा भए पनि मतपरिणाम सार्वजनिक भएसँगै गुट समाप्त भएको उनको भनाइ छ । 

सुनिँदा आकर्षक र नेतृत्वका हिसाबले आत्मविश्वासी लाग्ने यो अभिव्यक्ति व्यवहारिक यथार्थसँग भने मेल खाँदैन । एमालेभित्र गुट सकिएको होइन, बरु ईश्वर पोखरेल पक्ष कमजोर भए पनि गुट संरचना अझै जीवित नै रहेको संकेत देखिन्छ ।

ओलीले महाधिवेशनमा ईश्वर पोखरेललाई पराजित गरेर तेस्रोपटक अध्यक्ष पद हात पारेका हुन् । तर निर्वाचन परिणाम मात्रले पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलन र वैचारिक–राजनीतिक ध्रुवीकरण मेटिँदैन । महाधिवेशनअघिसम्म एमालेभित्र ओली पक्ष र ईश्वर पोखरेल–माधव नेपाल पृष्ठभूमिबाट आएका नेताहरूबीच स्पष्ट शक्ति संघर्ष देखिएको थियो । पछिल्लो महाधिवेशनमा माधव नेपाल समूह पार्टीबाट अलग भइसकेको अवस्थामा पनि ईश्वर पोखरेलको नेतृत्वमा रहेको असन्तुष्ट धारा बलियो रूपमा उपस्थित थियो । यही धारालाई लक्षित गर्दै ओलीले ‘गुट सकियो’ भन्न खोजेको देखिन्छ, तर त्यसले वास्तविकता ढाक्ने प्रयास मात्रै गरेको आभास दिन्छ ।

ईश्वर पोखरेल अध्यक्ष पदमा पराजित भए पनि केन्द्रीय कमिटी, स्थायी कमिटी र अन्य संरचनामा उनको प्रभावशाली उपस्थिति कायमै छ । महाधिवेशनमा प्यानल बनाएर प्रतिस्पर्धा हुनु नै पार्टीभित्र गुटगत राजनीति अझै गहिरो रहेको प्रमाण हो । यदि साँच्चिकै गुट समाप्त भइसकेको हुन्थ्यो भने प्यानलको आवश्यकता नै पर्ने थिएन । चुनावअघि गुट स्वीकार्ने र चुनावपछि मात्र ‘गुट सकियो’ भन्नु राजनीतिक रूपमा सुविधाजनक त हुन सक्छ, तर वस्तुगत सत्य होइन ।

ओलीको अभिव्यक्ति अर्को अर्थमा पनि प्रश्नयोग्य छ । उनले “अब यो देश हाँक्ने एमालेको एकढिक्का हो” भनेका छन् । तर पार्टीभित्र निर्णय प्रक्रियामा एकल नेतृत्वको प्रभाव बढ्दै गएको, फरक मत राख्ने नेताहरू क्रमशः किनारामा धकेलिँदै गएको अनुभूति धेरै एमाले कार्यकर्ताले गरिरहेका छन् । गुट समाप्त भएको दाबीभन्दा पनि नेतृत्वको वरिपरि शक्ति केन्द्रित हुँदै गएको यथार्थ बढी देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा गुट अन्त्य होइन, गुटको स्वरूप परिवर्तन मात्र भएको भन्नु बढी यथार्थपरक हुन्छ ।

पोखरेल समूहलाई कमजोर देखाएर ओलीले पार्टी पूर्ण रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा आएको सन्देश दिन खोजेका छन् । तर राजनीतिमा पराजय नै अन्त्य हुँदैन । आज कमजोर देखिएको गुट भोलि अर्को मुद्दा वा अर्को सन्दर्भमा पुनः संगठित हुन सक्छ । एमालेको इतिहास हेर्दा पनि गुटहरू महाधिवेशनबाट होइन, व्यवहारिक समावेशिता र आन्तरिक लोकतन्त्रबाट मात्रै कमजोर भएका उदाहरण पाइन्छन् ।

यस अर्थमा, ओलीको “एमालेमा गुट सकियो” भन्ने बोली राजनीतिक दाबी त हो, तर ठोस यथार्थ होइन । एमालेभित्र गुट अन्त्य भएको होइन, बरु सत्तारूढ गुट बलियो र असन्तुष्ट गुट दबाबमा परेको अवस्था मात्रै हो । गुट साँच्चिकै अन्त्य गर्न चाहने हो भने घोषणाले होइन, फरक विचारलाई सम्मान गर्ने अभ्यास र सामूहिक नेतृत्वको संस्कारबाट मात्र सम्भव हुन्छ । अहिलेको अवस्थामा ओलीको दाबीभन्दा एमालेभित्रको अन्तरविरोध नै बढी बोलिरहेको देखिन्छ ।