चैत्र कृष्ण एकादशी: पशुपति क्षेत्रस्थित बज्रेश्वरी मन्दिरमा देशोद्धार पूजा

काठमाडौँ । देशमा शान्ति होस् भन्ने कामनाले लिच्छविकालदेखि पशुपति क्षेत्रमा सुरु गरिएको देशोद्धार पूजा आइतबार तिलगंगास्थित बज्रेश्वरी मन्दिरमा गरिएको छ । वत्सलेश्वरी जात्राका क्रममा पशुपति क्षेत्रमा देशोद्धार पूजा गरिएको हो ।

यो जात्राका क्रममा चैत्रकृष्ण एकादशीदेखि बज्रेश्वरी, वत्सलेश्वरी र आकाशभैरवको विशेष पूजा आराधना सुरु हुने परम्परा रही आएको छ । देशको उद्धार गर्ने सङ्कल्पले लिच्छविकालमा सुरु भएकाले यसलाई देशोद्धार पूजा एवं जात्राको नाम दिइएको पशुपति क्षेत्र विकास कोष अमालकोट कचहरीका द्वारे रामकृष्ण डङ्गोलले बताए ।

चैत्र कृष्ण आष्टमीदेखि १० दिनसम्म पशुपति क्षेत्रमा मनाइने यो जात्राका क्रममा चैत्र कृष्ण एकादशीको बेलुकी बज्रेश्वरी मन्दिरमा देशोद्धार पूजा गरिन्छ । पशुपति क्षेत्रमा बज्रेश्वरी, वत्सलेश्वरी र आकाशभैरवको रथयात्रा गरी हुने यो जात्रापछि उपत्यकामा अरू जात्रा गर्ने परम्परा छ ।

जात्राको पहिलो दिन चैत्र कृष्ण अष्टमीको बेलुकी पशुपतिनाथ मन्दिरमा पूजा आराधना गरी उपत्यकाका प्रमुख देवी देवतालाई जात्रा हेर्न आउनु भनी निमन्त्रणा गरिएको थियो । चैत्र कृष्ण अष्टमीको बेलुकी पाँच बजे पशुपतिनाथ मन्दिरमा भट्ट रामकान्त भट्टले पूजा आराधना गरेपछि उनकै नेतृत्वमा उपत्यकाको भित्री भागका देवीदेवतालाई निमन्त्रणा गरिएको हो ।

निमन्त्रणा यात्रा पशुपति पश्चिम मूल ढोकाबाट जयवागेश्वरी–ताम्रेश्वर–भण्डारेश्वर–ज्ञानेश्वर–नक्साल भगवती–कमलाक्षी–असन–हनुमानढोका–कुमारीघर–जैसीदेवल–लगन डबली–पचलीभैरव–यङ्गाल–मरु गणेश–नरदेवी–टेबहाल हुँदै पशुपतिस्थित वत्सलेश्वरी मन्दिरमा पुगेर निमन्त्रणा सकिएको थियो । चैत्र कृष्ण अष्टमीको निमन्त्रणालाई दुदु च्याँ च्याँ भनिन्छ ।

चैत्रकृष्ण अष्टमीका दिन निम्ता गरेपछि ती देवीदेवताका साथै त्यस क्षेत्रका स्थानीयवासी पशुपतिमा जात्रा हेर्न आउँछन् भन्ने विश्वास प्राचीनकालदेखि रहँदै आएको छ । जात्राको मुख्य दिन चैत ४ गते बुधबार बज्रेश्वरी, वत्सलेश्वरी र आकाशभैरवको रथ निकालिन्छ । रथलाई पशुपति क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा घुमाइन्छ ।

यो जात्रामा पशुपति क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नौ वटै जातिका मानिस उपस्थित हुनुपर्ने प्राचीनकालदेखिको नियम छ । तीमध्ये एउटा जाति मात्र उपस्थित नभए पनि जात्रा नहुने नियम छ । प्राचीनकालदेखि नै उपत्यकामा देशोद्धार पूजा एवं जात्रापछि सेतो मच्छेन्द्रनाथ, रातो मच्छेन्द्रनाथ, साँखु बज्रयोगिनी, गोकर्णेश्वरको कान्तिभैरवलगायत जात्रा हुने भन्ने विश्वास गरिँदै आएको छ ।

जात्रा आउने भक्तजनलाई फागुन २८, २९ र ३० गते स्वागत गरिएको थियो । प्रत्येक वर्ष चैत्र कृष्ण अष्टमीमा उपत्यकाका भित्री भागका देवीदेवतासहित स्थानीयवासीलाई निमन्त्रणा गरिएपछि नवमी र दशमीका दिन पाहुनालाई स्वागत गर्ने परम्परा छ ।