किन ढिलाइ हुँदैछ कांग्रेसमा संसदीय दलको नेता चयन ?

प्रतिनिधिसभा सदस्यहरूले शपथ लिएको दुई साता बितिसक्दा पनि नेपाली कांग्रेसले संसदीय दलको नेता चयन गर्न नसक्नु साधारण प्रशासनिक ढिलाइ होइन  । यो पार्टीभित्रको शक्ति–सन्तुलन, गुटगत गणित र “सर्वसम्मत बनाम मतदान” को रणनीतिक द्वन्द्वको परिणाम हो।

‘सर्वसम्मत’ को रणनीति कि समय किन्ने चाल?

सभापति गगनकुममार थापाले सर्वसम्मत रूपमा दलको नेता चयन गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। सतहमा यो एकताको सन्देश दिन खोजिएको जस्तो देखिए पनि भित्री रूपमा हेर्दा यो समय किन्ने रणनीति जस्तो पनि देखिन्छ।

किनभने यदि मतदानमा गयो भने परिणाम अनिश्चित छ। सर्वसम्मत भए नेतृत्वको नियन्त्रण कायम रहन्छ; चुनाव भए शक्ति–परीक्षण हुन्छ।

अर्जुननरसिंह केसीको दाबी र मनोबल

वरिष्ठ सांसद अअर्जुुन नरसिसंह केसी स्वयं दलको नेता बन्ने आकांक्षी छन्। सभामुख चयन प्रक्रिया नसकिँदासम्म पर्खने सहमति बनेको थियो, तर सभामुख निर्वाचनपछि पनि प्रक्रिया अघि नबढ्नुले केसी पक्ष सशंकित बनेको छ।

निर्विरोध भए हुन्छु, नभए चुनाव लड्छु  भन्नने  केसीको स्पष्ट अडान रहेकाे छ । उनलाई केही सांसदहरूको समर्थन र संस्थापनइतर समूहको ‘मोरल ब्याकिङ’ मिल्न सक्ने आकलनले उनको मनोबल झन् बढाएको छ।

सभापतिको ‘इन्ट्रेस्ट क्यान्डिडेट’

सभापति थापा प्रत्यक्षतर्फ रसुवाबाट निर्वाचित माेेहन आचार्यलाई अघि सार्न चाहेको चर्चा छ। तर आचार्यको नाममा सर्वसम्मत जुट्ने सम्भावना न्यून देखिन्छ। यही कारणले नेतृत्व खुला चुनावमा जान हिच्किचाइरहेको बुझिन्छ।

संस्थापन बनाम संस्थापनइतर ध्रुवीकरण

पार्टीभित्र अझै पनि पूर्वसभापति शेरबहादुरर देउवा र डा. शेखर काेइराला निकट समूहहरूको प्रभाव कायम छ। समानुपातिक र प्रत्यक्ष सांसदहरूको गणित हेर्दा संस्थापनइतर समूह संख्यात्मक रूपमा बलियो देखिए पनि अन्तिम क्षणमा क्रस–भोटिङ वा आन्तरिक सहमति बदलिन सक्ने अवस्था छ। यही अनिश्चितताले ढिलाइलाई लम्ब्याइरहेको छ।

इतिहासले के भन्छ?

२०६४ पछि कांग्रेसमा संसदीय दलको नेता सर्वसम्मत चयन भएको इतिहास छैन। २०७९ पछि पनि मतदान प्रक्रियाबाटै चयन भएको थियो, जहाँ गगन थापाले तत्कालीन सभापति देउवालाई चुनौती दिएका थिए। यसपटक पनि त्यही अभ्यास दोहोरिन सक्ने संकेत बलियो छ।

ढिलाइको जरो कहाँ?
सर्वसम्मतको आवरणमा शक्ति–सन्तुलनको खेल, सभापति पक्ष र केसी पक्षबीच विश्वासको कमी, गुटगत ध्रुवीकरण र संख्याको अनिश्चितता, खुला मतदानमा परिणाम उल्टिन सक्ने डर रहेकाे छ ।

त्यसैले यो केवल प्रक्रिया ढिला भएको विषय होइन; यो कांग्रेसभित्र नेतृत्वको वास्तविक शक्ति कसको हातमा रहने भन्ने निर्णायक क्षण हो।

चैतभित्रै निर्णयमा पुग्ने दाबी भए पनि परिस्थिति हेर्दा मतदानमार्फत् नै दलको नेता चयन हुने सम्भावना बढी देखिन्छ।