कहाँ पुग्याे माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच एकीकरणकाे विषय ?

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)बीच फेरि पार्टी एकताको चर्चा सुरु भएको छ । यसअघि माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच पार्टी एकताका लागि छलफल हुँदै गर्दा अन्तिम समयमा असफल भएको थियो ।

माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष माधवकुमार नेपालबीच पार्टी एकताका लागि यसअघि पटकपटक छलफल भएको थियो । प्रचण्ड र नेपाल अहिले पनि पार्टी एकताकै पक्षमा छन् ।

प्रचण्ड र नेपाल ‘वान टु वान’ छलफल गर्दै पार्टी एकताका लागि अगाडि बढ्दै गर्दा त्यो बीचमै असफल भएको थियो । माओवादी केन्द्र पार्टी एकताका लागि तयार थियो । तर, एकीकृत समाजवादीका दोस्रो तहका नेताहरू अहिलेकै अवस्थामा माओवादी केन्द्रसँग एकता गर्न नहुने अडान लिएपछि अध्यक्ष नेपाल ‘ब्याक’ भएका थिए ।

एकीकृत समाजवादीको १०औं महाधिवेशनमा शुभकामना दिन पुगेका माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डले दुई पार्टीबीच एकता हुन लागेको बताएका थिए । तर, उनले पार्टी एकीकरणलाई सफल बनाउन सकेनन् । अहिले फेरि प्रचण्डले माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच पार्टी एकताका लागि आधार बन्दै गइरहेको खुलासा गरेका छन् ।

शनिबार चितवन पुगेका प्रचण्डले एकीकृत समाजवादीका जिल्ला एवं प्रदेश तहका नेताहरूलाई माओवादी केन्द्रमा पार्टी प्रवेश गराउँदै दुई पार्टीबीच एकताका लागि आधार बन्दै गइरहेको दाबी गरे । एकीकृत समाजवादीका नेताहरू माओवादी केन्द्रमा प्रवेश गर्नुले पार्टी एकताका लागि बलियो आधार बनेको बुझाइ प्रचण्डको रहेको छ ।

‘यो प्रवेशले माधवजीसँगको सम्बन्धलाई कुनै असर पर्ने छैन । उहाँहरूलाई भिœयाउन मेरो कुनै भूमिका छैन, चितवनकै साथीहरूको भूमिका छ । अहिले माधवजी र हामी मिलेर समाजवादी मोर्चामा नयाँ ढंगले काम गर्न खोजिरहेका छौं । अहिलेको पार्टी प्रवेशले माओवादी र एकीकृत समाजवादीबीचको पार्टी एकताको आधार बन्दै छ भन्ने मेरो बुझाइ छ,’ एकीकृत समाजवादी पार्टी परित्याग गरी माओवादीमा प्रवेश गरेका नेताहरूलाई स्वागत गर्दै प्रचण्डले भने ।

प्रचण्डको यस्तो अभिव्यक्तिले माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच पार्टी एकता त हुन लागेको छेन भन्नेलाई बल पुगेको छ । हुन त प्रचण्ड र नेपाल आफैंले एकताका लागि पहल नगरेका होइनन् । तर, एकीकृत समाजवादीका दोस्रो तहका नेताहरूको अडानले पार्टी एकता सम्भव नभएकामा उचित समयमा एकताका लागि तयार रहेको सन्देश प्रचण्ड र नेपालले दिँदै आएका छन् ।

गत मंसिर अन्तिम साता बसेको एकीकृत समाजवादीको स्थायी कमिटी बैठकमा पार्टी एकताका ’दयगतमा चर्चा भएको थियो । बैठकमा महासचिव घनश्याम भुसालले पेस गरेको राजनीतिक प्रतिवेदनमा वाम एकता व्यावहारिक रूपमा सम्भव नभएको उल्लेख गरेका थिए । सोही विषयमा केन्द्रित भई नेताहरूले तत्काल माओवादी केन्द्रसँग एकता नगरी पार्टी संगठनलाई बलियो बनाउनुपर्ने सुझाव दिएका थिए ।

नेताहरूले दिएको सुझावका आधारमा तत्काल पार्टी एकता गर्न नहुने पक्ष एकीकृत समाजवादीमा बलियो रहेको छ । पार्टी नेतृत्वले एकताका लागि पहल गर्दै गर्दा स्थायी कमिटीकै सदस्यहरूले त्यसलाई अस्वीकार गरेपछि एकता पर धकेलिएको थियो ।

‘सैद्धान्तिक रूपमा वाम एकता आजको आवश्यकता हो तर व्यावहारिक रूपमा अहिले त्यो सम्भव छैन,’ भुसालले प्रतिवेदनमा उल्लेख गरेका छन्, ‘आन्दोलनबाट पार्टी निर्माण गर्ने हाम्रो पहलकदमीले नै क्रान्तिकारी ध्रुवीकरणलाई तीव्र पार्नेछ । आन्दोलनको उद्देश्य, माग र स्वरूपमा समानता हुने व्यक्ति, समूह र पार्टी एक ठाउँमा उभिने अवस्था आउँछ र वाम तथा कम्युनिस्ट एकताको प्रक्रिया अगाडि बढ्छ ।’

पार्टीलाई बलियो नबनाएसम्म माओवादी केन्द्रसँग एकता गर्न नहुने नेताहरूले बताउँदै आएका छन् । एमाले र माओवादी केन्द्रबीच यसअघि भएको पार्टी एकतापश्चात् बनेको नेकपाको उदाहरण दिँदै भुसालले माथि टाउकामा मात्र एकता गरे असफल हुने बताउँछन् । ‘नेतृत्वका केही मानिसका सत्ता स्वार्थका कारण गरिने एकता भरपर्दो हुँदो रहेनछ भन्ने उदाहरण २०७५ सालमा भएको एमाले र माओवादी केन्द्रबीचको एकता, कचिंगल र विभाजनले देखाएको छ,’ भुसालले प्रतिवेदनमा लेखेका छन्, ‘त्यस घटनाबाट हामीले धेरै कुरा सिक्नुपर्नेछ ।’

एकीकृत समाजवादीका उपाध्यक्ष धर्मनाथ साहले माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीच हुनुपर्ने र हुन नहुने दुवै विषयमा छलफल हुँदै आएको बताए । एकता हुनुपर्ने सैद्धान्तिक विषय भए पनि अहिले नै तत्काल पार्टी एकता सम्भव नभएको उनले बताए ।

‘एमाले र माओवादी केन्द्रबीच पार्टी एकता गरेर नेकपा बनायौं । तर, धेरै दिन टिक्न सकेन । मुख्यतः कम्युनिस्ट आन्दोलनमा ध्रुवीकरणको आवश्यकता छ । यस विषयमा एकीकृत समाजवादीले मात्रै नभई अरू कम्युनिस्ट पार्टीले समेत आवश्यकता बोध गर्दै कमीकमजोरी नसच्याए त्यो सम्भव छैन,’ उपाध्यक्ष साहले भने, ‘अहिले हामी समाजवादी मोर्चामा सँगै छौं । कतिपय मुद्दा र विषयमा कार्यगत एकता भइरहेको छ । अहिले तत्काल सम्भव त छैन तर पछि एकता हुन सक्छ ।’

समाजवादी मोर्चामा माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीसहित चार दल सहभागी छन् । मोर्चाको बैठकसहित अन्य समयमा भएको भेटघाट एवं छलफलमा विभिन्न विषयसहित पार्टी एकताका ’दयगतमा समेत छलफल हुने गरेको माओवादी केन्द्रका उपाध्यक्ष एवं प्रवक्ता अग्निप्रसाद सापकोटाले दाबी गरेका छन् ।

‘अध्यक्षज्यू ९प्रचण्ड०ले भनेको कुरा साँचो हो । एकीकृत समाजवादीसँग पार्टी एकताका लागि आधार निर्माण हुँदै गइरहेको छ । अहिल्यै त एकता नहोला, तर केही समयपश्चात् एकता हुन्छ, हुनुपर्छ,’ सापकोटाले भने ।

एकीकृत समाजवादीले गत आमनिर्वाचनमा ३ प्रतिशत थ्रेसहोल्ड कटाउन सकेन । राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउन नसकेको एकीकृत समाजवादी यसबीचमा पार्टी विभाजनको डिलमा पुगेर जोगिएको हो । यद्यपि पार्टी विभाजन हुने त्रास अझै छ । हालै काठमाडौंमा सम्पन्न समाजवादी मोर्चाको एक कार्यक्रममा एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष नेपालले पार्टी एकतामा जोड गरेका थिए ।

‘निराशा, हतासा, अन्योल, पलायन, निष्क्रियताजस्ता प्रवृत्ति देखिएका छन् । जसले गर्दा कतिपयमा एमालेसँग सामीप्य खोज्ने, अरू कतिपयमा माओवादीसँग नजिकिन खोज्ने र आम रूपमा अन्योलग्रस्त प्रवृत्ति देखिएका छन् । पार्टी निर्माणको एउटा स्पष्ट राजनीतिक कार्ययोजनाले मात्रै यसलाई समाधान गर्न सक्छ । खुलस्त छलफलद्वारा पार्टी पंक्तिलाई एकताबद्ध नबनाउने हो भने पार्टीले गति लिन सक्दैन,’ महासचिव भुसालले प्रतिवेदनमा उल्लेख गरेका छन् ।

सैद्धान्तिक र वैचारिक आधारमा भन्दा सत्तास्वार्थलाई ध्यान दिँदा विगतको पार्टी एकता असफल भएको भन्दै एकीकृत समाजवादीका नेताहरूले तत्काल पार्टी एकता नगरी संगठन निर्माणमा जुट्न नेतृत्वलाई सुझाव दिँदै आएका छन् ।