धनकुटाका आठपहरियाहरू: दसैं नमनाउने इतिहास र परम्परा

खबरडबली संवाददाता

धनकुटा । आज बडा दसैंको दशौं दिन अर्थात् विजया दशमी। देशभरि नेपालीहरूले टीका–जमरा लिएर आशीर्वाद लिइरहेका छन्, घर–घरमा हर्ष उल्लासको माहोल छ । तर धनकुटामा बसोबास गर्ने आठपहरिया समुदायले दशैं मनाउने चलन कहिल्यै राखेका छैनन्।

यस रहस्यको जरा करिब एक शताब्दी पुरानो इतिहाससँग जोडिएको छ। १९३३ सालमा जंगबहादुर राणाको शासनकालमा रामलिहाङ र रिदामा नामका दुई आठपहरिया पुजारीहरूले सरकारी आदेशको अवज्ञा गर्दै दसैं नमनाएको आरोपमा धनकुटामा झुण्ड्याएर मारिएकाे थियाे । यो घटनाले समुदायमा दसैंलाई “लादिएको पर्व”को रूपमा स्थापित गरिदियो । त्यसैले आजसम्म आठपहरियाहरूले दसैं नमनाउने परम्परा कायम राखेका छन्।

धनकुटा नगरपालिकाको चुलीवन क्षेत्रमा झुण्ड्याएर मारिएको ठाउँले “झुण्डगाउँ” नाम पाएको छ। आठपहरिया समाजका नेताहरूका अनुसार रामलिहाङ र रिदामा केवल काल्पनिक पात्र होइनन्; उनीहरू साँच्चिकै साँस्कृतिक सहिद थिए। दसैं नमनाउने परम्परा इतिहाससँग मात्र सीमित छैन, यो उनीहरूको पहिचान, सम्मान र परम्परासँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ।

आठपहरियाहरूका आफ्नै चाडपर्व छन् । वडाङ्मेट चाड करिब एक महिनासम्म मनाइन्छ र वैशाख, भदौरे, मंसिरे पूर्णिमा जस्ता पर्वहरू समुदाय भब्यतापूर्वक मनाउँछन् । संघीयतापछि चुलीवनमा रामलिहाङ–रिदामाको स्मृति पार्क घोषणा भइसकेको छ।

धनकुटामा बस्ने करिब ८ हजार आठपहरियाहरू आफ्नो भाषा, संस्कृतिलाई जोगाउँदै, परम्परा र इतिहासलाई अगाडि बढाउँदै आएका छन् । उनीहरूको दशैं नमनाउने परम्परा केवल विरोधको संकेत होइन, बरु यो साहस, सम्झना र पहिचानको अभिव्यक्ति हो।