सल्यानमा नयाँ अनुहारको भिडन्त : परम्परा तोड्ने कि इतिहास दोहोरिने?

सल्यान । कर्णाली प्रदेशअन्तर्गत पर्ने सल्यान जिल्लाको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र यसपटक विशेष चर्चामा छ। कारण एउटै—यस निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रायः सबै उम्मेदवार नयाँ अनुहार हुन्। विगतका निर्वाचनहरूमा पुराना, स्थापित र पटक–पटक उम्मेदवार बनेका नेताहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुने सल्यानमा यसपटक भने पूरै दृश्य फेरिएको छ। १४ राजनीतिक दल र दुई स्वतन्त्रसहित १६ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन्, तर उनीहरू सबैका लागि यो प्रत्यक्ष संसदीय प्रतिस्पर्धा नयाँ अनुभव हो।

यसले सल्यानको चुनावी माहोललाई असाधारण रूपमा रोचक बनाएको छ। मतदाताका लागि पनि यो परिस्थिति नयाँ छ। उम्मेदवारहरू नयाँ, एजेण्डा प्रायः उस्तै, र विगतको आधारमा तुलना गर्ने ठाउँ कम। परिणामतः मतदाता निर्णय गर्न सहज अवस्थामा छैनन्। विकास, रोजगारी, पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, सडक जस्ता विषय सबै उम्मेदवारका साझा एजेण्डा बनेका छन्। तर कसले ती एजेण्डा कार्यान्वयन गर्न सक्छ भन्ने प्रश्नले मतदातालाई अलमल्याइरहेको छ।

पुराना नेताको वर्चस्व तोडिएको परिदृश्य

सल्यानमा विगतका निर्वाचनहरू हेर्दा केही स्थापित नामहरूकै वरिपरि राजनीति घुमेको देखिन्थ्यो। पटक–पटक उम्मेदवार बन्ने र निर्वाचित हुने नेताहरूको प्रभाव बलियो थियो। तर यसपटक दलहरूले पनि रणनीति बदलेका छन्। पुराना अनुहारलाई विश्राम दिँदै नयाँ पुस्तालाई अघि सारेका छन्। यसले चुनावी प्रतिस्पर्धालाई नयाँ मोड दिएको छ।

कांग्रेसका केशबहादुर बिष्ट : स्थानीय नेतृत्वबाट संसदीय यात्रामा

नेपाली कांग्रेसले केशबहादुर बिष्टलाई उम्मेदवार बनाएको छ। उनी कांग्रेस सल्यानका जिल्ला सभापति हुन् र जिल्ला समन्वय समितिका पूर्व प्रमुख पनि। स्थानीय तहमा लामो समय नेतृत्व गरेका बिष्ट पहिलो पटक संसदीय निर्वाचनको प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका छन्। २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा पालिका अध्यक्षमा पराजित भएका उनी यसपटक संसदीय यात्राको नयाँ अध्याय सुरु गर्न खोजिरहेका छन्। कांग्रेसले उनलाई स्थानीय संगठन सुदृढीकरण र नेतृत्व क्षमताका आधारमा अघि सारेको देखिन्छ।

एमालेका गुलाबजंग शाह : प्रदेशबाट संघतर्फ

नेकपा एमालेबाट गुलाबजंग शाह उम्मेदवार बनेका छन्। उनी कर्णाली प्रदेशका पूर्व प्रदेशसभा सदस्य हुन्। प्रदेश राजनीतिमा अनुभव बटुलेका शाह पहिलो पटक प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्। प्रदेश तहमा काम गरिसकेको अनुभवलाई उनले आफ्नो मुख्य बलका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन्।

नेकपाका रमेशकुमार मल्ल : नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) बाट रमेशकुमार मल्ल उम्मेदवार बनेका छन्। उनी विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका र पार्टीको केन्द्रिय सदस्यसमेत रहेका नेता हुन्। नेकपाका पुराना तथा स्थापित नेताहरूलाई पछि पार्दै उनले उम्मेदवारी पाएका छन्। यसले पार्टीभित्र नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने सन्देश दिएको छ। मल्ल पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को सचिवालयमा रहेर काम गरिसकेका छन्, जसले उनलाई केन्द्रीय राजनीतिसँग जोडेको अनुभव दिएको छ।

माओवादीबाट चन्द्रबहादुर खड्का ‘असल’

नेकपा (माओवादी) बाट चन्द्रबहादुर खड्का ‘असल’ उम्मेदवार बनेका छन्। पार्टीका पोलिटब्युरो सदस्य खड्का पनि संसदीय निर्वाचनमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्। सल्यानमा २०६४ यता माओवादी प्रभाव बलियो रहँदै आएको सन्दर्भमा खड्काको उम्मेदवारीलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।

रास्वपा, राप्रपा र स्वतन्त्र उम्मेदवार

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट ललितचन्द उम्मेदवार छन्। नयाँ पार्टी र नयाँ उम्मेदवारको संयोजनले युवा मतदातालाई आकर्षित गर्ने प्रयास देखिन्छ। राप्रपाबाट अमिसा नेपाली उम्मेदवार बनेकी छन्। उनी समानुपातिकतर्फकी निवर्तमान सांसद हुन् र यसपटक प्रत्यक्ष निर्वाचनमा उत्रिएकी छन्।

स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा ध्रुवराज वली र जुद्धबहादुर सिंह मैदानमा छन्। स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू पनि स्थानीय मुद्दा र असन्तुष्ट मतलाई केन्द्रित गर्ने रणनीतिमा देखिन्छन्।

सल्यानको चुनावी इतिहास

२०५१ सालमा राजेन्द्रबहादुर शाहले निर्वाचन जितेपछि कांग्रेसले सल्यानमा जीत दोहोर्याउन सकेको छैन। २०५६ मा एमालेका प्रकाश ज्वालाले जीत हात पारे। त्यसपछि २०६४, २०७० र २०७४ मा माओवादी केन्द्रका टेकबहादुर बस्नेत निर्वाचित भए। २०७९ मा माओवादी समर्थनमा तत्कालीन समाजवादीका प्रकाश ज्वालाले जीत निकाले।

यस इतिहासले सल्यानमा २०६४ यता माओवादी ‘फ्याक्टर’ बलियो रहेको देखाउँछ। तर यसपटक माओवादी पनि नयाँ अनुहारका साथ मैदानमा छ। यसले पुरानो समीकरणलाई चुनौती दिएको छ।

मत विभाजनको सम्भावना

सबै उम्मेदवार नयाँ हुँदा मत विभाजनको सम्भावना उच्च देखिएको छ। कुनै पनि उम्मेदवारसँग विगतको व्यक्तिगत मत आधार मजबुत छैन। दलगत आधार, संगठन, स्थानीय प्रभाव र व्यक्तिगत छवि नै निर्णायक बन्ने देखिन्छ। मतदाता पनि परम्परागत निष्ठाभन्दा उम्मेदवारको व्यक्तिगत क्षमता र विश्वसनीयताका आधारमा निर्णय गर्न सक्ने अवस्थामा देखिन्छन्।

मतदाताको द्विविधा

एजेण्डा उस्तै, अनुहार नयाँ—यो संयोजनले मतदातालाई अलमल्याएको छ। कसलाई विश्वास गर्ने? कसले काम गर्छ? विगतको कार्यसम्पादन तुलना गर्ने आधार नहुँदा मतदाता स्थानीय नेटवर्क, पहुँच, र व्यक्तिगत सम्पर्कका आधारमा मूल्यांकन गरिरहेका छन्।

सल्यानको यसपटकको निर्वाचन केवल दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, नयाँ अनुहारहरूको परीक्षा पनि हो। पुरानो राजनीतिक परम्परा तोड्दै नयाँ पुस्ता अगाडि आएको छ। कसले इतिहास दोहोर्याउँछ र कसले नयाँ इतिहास रच्छ—यो परिणामले तय गर्नेछ। तर यति भने स्पष्ट छ कि सल्यानको चुनावी प्रतिस्पर्धा यसपटक असाधारण रूपमा रोचक र अनिश्चित बनेको छ।