दैलेख चुनावी संग्राम : पुराना सहयात्री आमनेसामने, नयाँ शक्तिको चुनौती

दैलेख । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनले दैलेखको राजनीतिक माहोल तातेको छ। कर्णालीको राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली जिल्लामध्ये एक दैलेखका दुवै निर्वाचन क्षेत्रमा यसपटकको प्रतिस्पर्धा विशेष चासोका साथ हेरिएको छ। विगतमा सहकार्य गरेका नेताहरू नै अहिले प्रतिस्पर्धी बनेर आमनेसामने उत्रिएपछि चुनावी समीकरण झनै पेचिलो बनेको छ।

यसपटकको निर्वाचनमा विशेषगरी क्षेत्र नम्बर १ मा नेपाली कांग्रेसको पुनरागमन र महिला नेतृत्वको प्रवेशले नयाँ बहस जन्माएको छ भने क्षेत्र नम्बर २ मा पुराना दल र नयाँ शक्तिबीचको बहुकोणीय भिडन्तले परिणाम अनिश्चित बनाएको छ।

क्षेत्र नम्बर १ : कांग्रेसको पुनरागमन र महिला नेतृत्वको परीक्षा

२०७४ र २०७९ को निर्वाचनमा गठबन्धनका कारण उम्मेदवार नउठाएको नेपाली कांग्रेसले यसपटक आफ्नै उम्मेदवार अघि सारेको छ। कांग्रेसबाट बासना थापा उम्मेदवार बनेकी छन्। उनी दैलेखको संसदीय इतिहासमा कांग्रेसबाट प्रतिनिधिसभाका लागि उम्मेदवार बन्ने पहिलो महिला हुन्। त्यसैले उनको उम्मेदवारी केवल राजनीतिक प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, महिला नेतृत्वको प्रतिनिधित्वको सवाल पनि बनेको छ।

उनका मुख्य प्रतिस्पर्धी नेकपा (एमाले) का रवीन्द्रराज शर्मा र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका अम्बरबहादुर थापा हुन्। शर्मा २०७४ का विजयी उम्मेदवार हुन् भने २०७९ मा निकटतम प्रतिस्पर्धी बनेका थिए। त्यस्तै, अम्बरबहादुर थापा २०७९ मा गठबन्धनको समर्थनमा विजयी भएका सांसद हुन्।

२०७९ को निर्वाचन परिणाम हेर्दा अम्बरबहादुर थापाले १८ हजार २९७ मत प्राप्त गरी विजयी भएका थिए भने रवीन्द्रराज शर्माले १७ हजार ४४५ मत ल्याएका थिए। मतान्तर अत्यन्तै कम रहेकाले यसपटकको प्रतिस्पर्धा अझै कडा हुने आँकलन गरिएको छ।

यसबीच राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट नन्दकिशोर बस्नेत पनि मैदानमा छन्। नयाँ दलको उपस्थितिले परम्परागत दलहरूको मत विभाजन हुन सक्ने सम्भावना बढेको छ। कांग्रेसले आफ्नै उम्मेदवार उठाएको अवस्था र रास्वपाको प्रवेशले मत परिणाम कुन दिशामा मोडिन्छ भन्ने विषयमा व्यापक चासो देखिएको छ।

क्षेत्र नम्बर २ : बहुकोणीय भिडन्त र ‘अङ्कगणित’ को खेल

निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ मा प्रतिस्पर्धा झनै जटिल देखिन्छ। यहाँ कम्तीमा चार राजनीतिक धार आमनेसामने छन्। नेपाली कांग्रेसले आफ्नो पकड कायम राख्न दिक्पालकुमार शाहीलाई पुनः उम्मेदवार बनाएको छ। २०७९ को निर्वाचनमा उनले माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीको सहयोगमा झिनो मतान्तरले जित हात पारेका थिए।

नेकपा (एमाले) बाट पूर्वसंविधानसभा सदस्य लक्ष्मीप्रसाद पोखरेल चुनावी मैदानमा छन्। २०७९ मा एमाले मात्र १६७ मतान्तरले पराजित भएको थियो। त्यसैले यसपटक गुमेको साख फर्काउने रणनीतिमा एमाले देखिन्छ।

त्यसैगरी, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका उम्मेदवार तथा कर्णाली प्रदेश योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष योगेन्द्रबहादुर शाहीको उम्मेदवारीले समीकरण फेरिन सक्ने अनुमान गरिएको छ। बौद्धिक छवि र पुरानो एमाले पृष्ठभूमिका कारण उनले परम्परागत मतदातालाई प्रभावित गर्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ। उनको उपस्थितिले ठूला दलहरूको मतमा असर पार्न सक्ने सम्भावना नकार्न सकिँदैन।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट इञ्जिनीयर बखतबहादुर शाही उम्मेदवार बनेपछि यहाँको प्रतिस्पर्धा चतुष्कोणीय बनेको छ। नयाँ अनुहार र प्राविधिक पृष्ठभूमिका उम्मेदवार भएकाले युवा मतदाताको आकर्षण उनको पक्षमा जाने अनुमान गरिएको छ।

मतदाताको मनोविज्ञान : उत्साह कि नैराश्यता ?

दैलेखका दुवै क्षेत्रमा धेरैजसो उम्मेदवार ‘परिचित’ अनुहार हुन्। पुराना प्रतिस्पर्धीहरू पुनः आमनेसामने हुँदा कतिपय मतदातामा उत्साह देखिएको छ भने कतिपयमा परिवर्तनको अभावप्रति निराशा पनि देखिन्छ।

स्थानीय राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटक व्यक्तिगत प्रभाव, पार्टी संगठनको मजबुती र विगतको कार्यसम्पादन नै निर्णायक आधार बन्न सक्छ। तर, नयाँ र बौद्धिक छविका उम्मेदवारहरूको प्रवेशले परम्परागत रूपमा बलियो मानिएका नेताहरूलाई रक्षात्मक अवस्थामा पुर्‍याएको देखिन्छ।

युवा, महिला र तटस्थ मतदाता निर्णायक बन्न सक्ने सम्भावना छ। विशेषगरी सुशासन, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र पूर्वाधार विकासका मुद्दाहरूलाई मतदाताले प्राथमिकतामा राखेका छन्। केवल दलको झण्डा होइन, उम्मेदवारको व्यक्तिगत विश्वसनीयता र दृष्टिकोणलाई पनि मतदाताले महत्व दिन थालेको संकेत देखिन्छ।

मतदाता संख्या र चुनावी तयारी

जिल्ला निर्वाचन कार्यालयका अनुसार दैलेखमा कुल १ लाख ६१ हजार २०४ मतदाता रहेका छन्। तीमध्ये क्षेत्र नम्बर १ मा ७९ हजार ७०१ र क्षेत्र नम्बर २ मा ८१ हजार ५०३ मतदाता छन्। फागुन २१ गते यी मतदाताले आफ्नो प्रतिनिधि चयन गर्नेछन्।

चुनावी मैदानमा रहेका उम्मेदवारहरूले विकास, सुशासन, रोजगारी सिर्जना, सडक तथा आधारभूत सेवा विस्तारलाई मुख्य एजेन्डा बनाएका छन्। तर, मतदाताको वास्तविक प्राथमिकता कता झुक्छ भन्ने कुरा अन्तिम मतगणनापछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।

दैलेखमा यसपटकको निर्वाचन केवल दलगत प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, विगतको सहकार्य र वर्तमानको प्रतिस्पर्धाबीचको रोचक द्वन्द्व पनि हो। क्षेत्र नम्बर १ मा महिला नेतृत्वको परीक्षा छ भने क्षेत्र नम्बर २ मा अङ्कगणितीय समीकरणको खेल।

पुराना अनुहार दोहोरिने कि नयाँ शक्तिले स्थान बनाउने ?  स्थापित दलहरूले पकड जोगाउने कि मतदाताले फरक सन्देश दिने ?

यी सबै प्रश्नहरूको जवाफ फागुन २१ गतेको मतपेटिकाबाट निस्किनेछ। दैलेखको निर्णयले कर्णालीको राजनीतिक सन्तुलनमा पनि अर्थपूर्ण सन्देश दिने निश्चित छ।