सारङ्गीको धुनमै जीवन : धरानमा दुई गन्धर्वको संघर्षपूर्ण यात्रा

सुनसरी । सुवास गन्धर्वले सारङ्गी रेट्दै गीत गाउँदै हिँडेको २५ वर्ष भयो, भने सुजन गन्धर्व ले आठ वर्षदेखि यही पेशालाई जीवनयापनको आधार बनाएका छन्।

उनीहरू यतिबेला धरान श्रम संस्कृति पार्क मा दैनिकजसो बिहान १० बजेदेखि बेलुका ५ बजेसम्म सारङ्गी र मादलको साथमा गीत गाएर जीविकोपार्जन गर्दै आएका छन्। एक जनाले मादल बजाउँछन् भने अर्काले सारङ्गी रेट्दै गीत गाउँछन्—यही उनीहरूको दैनिकी बनेको छ।

पार्कमा घुम्न आउने सर्वसाधारण तथा पर्यटकलाई उनीहरूको मधुर धुनले आकर्षित गर्छ। दर्शकले स्वेच्छाले दिने रकम नै उनीहरूको मुख्य आम्दानीको स्रोत हो।

सुवास गन्धर्व भन्छन्, “बाउबाजेले यही सारङ्गी रेटेर हामीलाई हुर्काउनुभयो, मैले पनि त्यही परम्परा समातेको हुँ।” उनले नेपालका विभिन्न सहरसँगै भारतको सिक्किम र दार्जिलिङसम्म पुगेर गीत गाइसकेका छन्। उनी द भ्वाइस अफ नेपाल मा समेत सहभागी भई ब्याटल चरणसम्म पुगेका थिए भने ‘इन्द्रेणी’ कार्यक्रममा पनि प्रस्तुति दिएका छन्।

यद्यपि विभिन्न कार्यक्रममा सहभागिता जनाए पनि अपेक्षित आम्दानी नभएपछि पुनः सडकमै सारङ्गी बजाएर जीवन धान्न थालेको उनी बताउँछन्।

त्यस्तै, सुजन गन्धर्वले भारतको दार्जिलिङमा रोजगारी गरेर फर्किएपछि परम्परागत पेशालाई निरन्तरता दिएका हुन्। “सारङ्गी बजाएर गीत गाउनु हाम्रो पहिचान हो,” उनी भन्छन्, “तर नयाँ पुस्ता अन्य पेशातर्फ आकर्षित हुँदा यो मौलिक कला संकटमा पर्न थालेको छ।”

आधुनिक प्रविधिको विकाससँगै मनोरञ्जनका माध्यम परिवर्तन भइरहेका बेला गन्धर्व समुदायको परम्परागत पेशा जोगाउन चुनौती थपिँदै गएको छ।

नेपालका भोजपुर, कास्की, तनहुँ, लमजुङ, गोरखा, चितवन, बागलुङ, पाल्पा, दैलेख र सुर्खेतलगायत जिल्लामा बसोबास गर्ने गन्धर्व समुदाय नेपाली लोकसङ्गीतका पुराना संवाहक मानिन्छन्। सारङ्गी र मादलको धुनमार्फत लोकसंस्कृति जोगाउँदै आएका उनीहरू आज पनि संघर्ष गर्दै परम्परा जोगाइरहेका छन्।