हलो जोतेरै बित्यो जिन्दगी, बुढेसकालमा पनि छैन टेक्ने जमिन

कञ्चनपुर । जीवनभर अरूकै खेतमा हलो जोते, पसिना बगाए, भोक टारे । तर सत्तरी वर्ष पुग्दा पनि मथुरादेवी सार्कीको आफ्नै भन्नु केही छैन—न लालपुर्जा, न सुरक्षित घर, न बुढेसकाल टेकेर बस्ने जमिन ।

दुई दशकअघि बैतडीबाट “सस्तो बेसा” खोज्दै तराई झरेको सार्की परिवार आज कञ्चनपुरको शुक्लाफाँटा–११ स्थित वनहरा नदी किनारको भूमिहीन शिविरमा त्रिपालमुनि जीवन बिताइरहेको छ ।

“हलो जोतेर उमेर सकियो, तर आफ्नो नामको एक चिम्टी जमिन भएन,” मथुरादेवी भक्कानिँदै भन्छिन्, “अरूको घरमा काम गरियो, अरूकै दालभात खाइयो, अहिले बुढेसकालमा ओत लाग्ने ठाउँ पनि छैन ।”

यो कथा मथुरादेवीको मात्रै होइन । वनहरा शिविरका दर्जनौँ परिवारको साझा नियति यही हो । पुस्तौँदेखि श्रम बेचेर बाँचिरहेका उनीहरूका लागि ‘घर’ अझै सपना नै बनेको छ ।

डडेलधुराबाट विस्थापित भएका दलबहादुर बोहराको पीडा झन् दर्दनाक छ । पहिरोले घर र थोरै भएको जमिन नै बगाइदिएपछि उनी परिवारसहित शिविरमा शरण लिन आइपुगे ।

“पहिरोले सबै लग्यो, अब ज्यान मात्रै बाँकी छ,” उनी भन्छन्, “सरकारले सुरक्षित ठाउँमा बस्न दिइदिए पुग्थ्यो, तर हाम्रो आवाज कसैले सुनेन ।”

वनहरा किनारको यो शिविरमा बस्नेहरूका लागि वर्षा ऋतु त्रासको मौसम हो । राति पानी पर्‍यो भने उनीहरूलाई निद्रा पर्दैन । नदीमा बाढी आउला र झुपडी बगाउला भन्ने डरले बालबालिकासमेत आतंकित हुन्छन् ।

“बाढी आउँदा ज्यान जोगाउन जङ्गल भाग्नुपर्छ,” शिविरकी अमृता साउद भन्छिन्, “हरेक वर्ष हामी बाँच्ने कि बग्ने भन्ने डरमै हुन्छौँ ।”

शिविरका अधिकांश युवा भारतमा मजदुरी गर्न गएका छन् । गाउँमा बुढापाका, महिला र बालबालिका मात्रै बाँकी छन् । उनीहरूको दैनिकी त्रिपालमुनिको उकुसमुकुस, गर्मी, लामखुट्टे, सर्प र भोकसँग संघर्ष गर्दै बितिरहेको छ ।

“झुपडीभित्र बस्न सकिँदैन, बाहिर निस्कियो भने किरा र लामखुट्टेले सताउँछन्,” बहादुर कामी भन्छन्, “मान्छे भएर पनि जनावरजस्तो जीवन बिताइरहेका छौँ ।”

भूमिहीनहरू भन्छन्—उनीहरूलाई महल चाहिएको होइन, सुरक्षित जमिनको एउटा सानो टुक्रा मात्रै चाहिएको हो ।

“जमिनदार बन्ने सपना छैन,” तुलाराम बोहरा भन्छन्, “बस्, मर्नुअघि आफ्नै छानोमुनि ढुक्कसँग सुत्न पाए पुग्थ्यो ।”

संविधानले भूमिहीनलाई जमिन र आवासको हक दिने वाचा गरेको वर्षौँ बितिसक्दा पनि वनहरा शिविरका परिवारका लागि त्यो अधिकार अझै कागजमै सीमित छ ।