लडाकु विमानलाई लिएर अमेरिका र चीनबीच किन भइरहन्छ आरोप-प्रत्यारोप ?

काठमाडौं । अमेरिकी नौसेनाले आफ्नो दुर्घटनाग्रस्त लडाकु विमानको खोजीमा युद्धस्तरमा काम गरिरहेको छ। चिनियाँ सेना आउनुअघि नै घटनास्थल पुग्ने प्रयास गरिरहेका छन् ।

यसअघि सोमबार १० करोड अमेरिकी डलरको एफ–३५ सी लडाकु विमान अमेरिकी जहाज यूएसएस कार्ल भिन्सनबाट उड्ने क्रममा दक्षिण सागरमा खसेको थियो ।

अमेरिकी नौसेनाले यसलाई दुर्घटना भनेको छ। डेकसँग ठोक्किएर भएको दुर्घटनामा सात जना नाविक घाइते भएका छन् ।

यो अमेरिकी नौसेनाको सबैभन्दा नयाँ विमान हो । यसमा धेरै गोप्य उपकरणहरू जडान गरिएको छ। समुन्द्रको जुन ठाउँमा यो दुर्घटना भयो, त्यो ठाउँ कुनै खास देशको सिमानामा आउँदैन ।

त्यसैले दुवै प्रयास गर्न कुनै बाधा छैन। नियमअनुसार जुन देशले उनलाई पहिले फेला पार्छ, त्यही देश कब्जा हुनेछ ।

यसबाट के फाइदा हुने हो ? यो सम्पूर्ण प्रयास त्यो महँगो र आधुनिक लडाकु विमानको लागि भइरहेको छ । जसमा धेरै रहस्य लुकेका छन् । एउटा देश रहस्य जान्न चाहन्छ, अर्को लुकाउन चाहन्छ।

दुर्घटनाग्रस्त जहाज अझै पनि समुन्द्रको तल कतै पल्टिएको छ । अब के हुन्छ हेरौं। अमेरिकी नौसेनाले विमान कहाँ खसेको वा पत्ता लगाउन कति समय लाग्ने भन्नेबारे केही बताएको छैन।

चीनको दाबी– हामीलाई यसमा चासो छैन

अर्कोतर्फ चीनले लगभग पूरै साउथ चाइना सीमाथि दाबी गर्दै आएको छ । चीनले हालैका वर्षहरूमा यो दाबी पुष्टि गर्न धेरै कदम चालेको छ। उनले सन् २०१६ मा अन्तर्राष्ट्रिय न्यायाधिकरणको निर्णयलाई स्वीकार गर्न अस्वीकार गरे। चीनले यस निर्णयको कुनै कानुनी आधार नरहेको बताएको छ ।

दक्षिण चीन सागरमा अमेरिका र फिलिपिन्सका सेनाले गरिरहेको अभ्यास। यद्यपी, चीनले पूरै साउथ चाइना सीमामाथि दाबी गर्दै आएको छ।

बिहीबार चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिजियानले एफ–३५ सी मा चीनको कुनै चासो नभएको कुरा अस्वीकार गरे। 'हामीलाई उनीहरूको विमानमा कुनै चासो छैन' उनले पत्रकार सम्मेलनमा भने।

यसका बाबजुद अमेरिकी सुरक्षा विज्ञहरूले चिनियाँ सेनाले उक्त विमानसम्म पुग्ने प्रयास गर्ने बताएका छन् । एउटा उद्धार जहाज अहिले दुर्घटनास्थलबाट कम्तिमा १० दिन टाढा छ।

यद्यपी, रक्षा सल्लाहकार अबी अस्टिन भन्छन्, अब धेरै ढिलो भइसकेको छ । ब्ल्याक बक्सको ब्याट्री त्यतिबेलासम्म मरेको भइसकेको हुन्छ। यदि यस्तो भयो भने, त्यो विमान पत्ता लगाउन धेरै गाह्रो हुनेछ।

अबी अस्टेन भन्छन्, 'यदि अमेरिकाले फेला पार्यो भने, यो उनीहरूको लागि ठूलो कुरा हुनेछ। यसलाई आक्रमणकारीहरूका लागि सेन्सरहरू जोड्ने भनिन्छ।'

चीनसँग त्यस्तो प्रविधि नभएको उनको भनाइ छ । त्यसैले यो विमान पाउनु चीनको लागि ठूलो सफलता हुनेछ। यदि चीनले एफ–३५ सी को नेटवर्किङ क्षमता हासिल गर्छ भने त्यो अमेरिकाका लागि ठूलो झट्का हुनेछ।

एफ-३५ सी को बारेमा खास के छ ?

उडानका क्रममा सङ्कलन गरिएका सूचनाहरू एकै समयमा जोसुकैलाई पनि आदान प्रदान गर्न सकिने सुविधा छ

यो अमेरिकी नौसेनाको पहिलो 'कम अवलोकनयोग्य' विमान हो। जसका कारण यसले शत्रुको हवाई क्षेत्रमा नपरी आफ्नो काम गर्न सक्छ ।

ठूला पखेटा र बलियो ल्यान्डिङ गियरका कारण यो कम ठाउँमा पनि जहाजबाट उड्न सक्षम छ।

यसको इन्जिन लडाकु विमानहरूमध्ये सबैभन्दा शक्तिशाली हो। यो १,२०० माइल प्रतिघण्टाको गतिमा उड्न सक्छ।

दुईवटा क्षेप्यास्त्र यसको पखेटामा र चार भित्रभित्र लोड गर्न सकिन्छ।

अबी अस्टिनका अनुसार दुर्घटनाग्रस्त विमान पत्ता लगाउने उनको दाबीको उद्देश्य अमेरिकाको परीक्षण गर्नु हो भन्ने उनको विश्वास छ। अफगानिस्तानबाट अमेरिकी सेनाको दुखद फिर्ती पछि यो दुर्घटना खतरनाक समयमा भएको उनीहरूको विश्वास छ।

चिनियाँ मामिलाविज्ञ ब्राइस ब्यारोज भन्छन्, चीनले यो विमान प्राप्त गर्न चाहेकोमा कुनै शंका छैन। उनका अनुसार साइबर जासुसीले उसलाई यसको आन्तरिक संरचना, डिजाइन र कार्यप्रणालीको बारेमा पहिले नै थाहा पाउन सक्छ।

विमान कसरी खोजी भइरहेको छ ?

अमेरिकी नौसेनाले एक विज्ञप्तिमा उक्त विमान दुर्घटनापछि मात्रै खोजी कार्य जारी रहेको जनाएको छ । अमेरिकी नौसेनाको ‘सुपरवाइजर अफ साल्भेज एण्ड डाइभिङ’ को टोलीले यस विमानमा धेरै झोला जोड्नेछ। 

त्यस पछि यी झोलाहरू बिस्तारै फुलाइनेछन् ताकि बाहिर निकाल्न सकिन्छ। तर, यो अपरेसन धेरै गाह्रो हुनेछ । यदि त्यो विमान धेरै टुक्राहरूमा विभाजित हुन्छ।

सन् १९७४ मा शीतयुद्ध चरम सीमामा हुँदा अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सी सीआईएले गोप्य अपरेशनमा ठूला पंजाको सहायताले हवाईको समुन्द्री भुइँमा रहेको रुसी पनडुब्बीलाई खसालेको थियो ।

दुई वर्ष पहिले, चिनियाँ सेनाले गोप्य रूपमा बेलायती पनडुब्बी एचएमएस पोसेडोनलाई बाहिर निकालेको थियो। यो पनडुब्बी चीनको पूर्वी तटमा डुबेको थियो।

२०११ मा ओसामा बिन लादेनको कम्पाउन्डमा छापा मार्दा दुर्घटनाग्रस्त भएको हेलिकप्टरको भग्नावशेष चीनले गोप्य रूपमा पहुँच गरेको धेरैको विश्वास छ।

'हामी पक्का पक्का छौं कि चिनियाँ सेनाले त्यो विमानमा उपकरण र सफ्टवेयर देख्यो' ब्यारोस भन्छन्।

गिनिज वल्र्ड रेकर्ड्सका अनुसार, सबैभन्दा गहिरो गहिराईमा सफल उद्धार कार्य मे २०१९ मा भएको थियो । जब फिलिपिन्स सागरबाट अमेरिकी नौसेनाको कार्गो विमानको भग्नावशेष निकालिएको थियो। यो भग्नावशेष समुन्द्री सतहबाट करिब ५,६३८ मिटर (१८,५०० फिट) तल रहेको थियो।

अमेरिकी विमानको भग्नावशेषबारे एक सैन्य अधिकारीले अर्को विकल्प रहेको बताए । चीनको हातमा जान नदिन विमानको भग्नावशेष नष्ट गरिनुपर्छ । तर, यसबारे अहिलेसम्म विचार भइसकेको छैन ।