के हो मल्टिपल स्क्लेरोसिस रोग र यसको उपचार कसरी गर्ने ?

काठमाडौं । नेपाल सहित विश्वभरमे ३० अर्थात् आज ‘विश्व मल्टिपल स्क्लेरोसिस डे’मनाउन लागिएको छ।

मल्टिपल भनेको चरणवद्ध रुपमा आक्रमण गर्ने र स्क्लेरोसिस भनेको दिमागमा गएर धव्वा बनाउने प्रक्रियालाई मल्टिपल स्क्लेरोसिस भनिन्छ । यसलाई हामी डिमाईनेशन भन्छौँ । ब्रेन, स्पाइनलकर्ड र आँखाको नशालाई यसले असर गर्ने भएको कारणले अल्टाइजहरु मल्टिपल टाइममा हुने भएकाले यसलाई मल्टिपल स्क्लेरोसिस भनिन्छ ।

यो रोगको कारण योनै भनिएको छैन । शरिरमा बनेको एण्टिवडी निष्क्रिय हुन्छ र माइलेनसिथहरु रुखको बोक्रा उकिएझैँ उकिन्छ, त्यसकारण मानिसलाई अचानक हातखुटा लुलो हुने, बोलि लरबरिने हुन्छ ।

झण्डै झण्डै हामीले पक्षघातको जस्तो लक्षण देख्छौँ । पक्षघात हामी बुढो उमेर समूहका ६०/७० वर्ष उमेर समूहलाई देख्छौँ भने मल्टिपल स्क्लेरोसिस २०/३० वर्षको युवामा समेत देख्न सक्छौँ । ५-१० वर्ष उमेर समूहका बच्चामा समेत मल्टिपल स्क्लेरोसिस देख्न सकिन्छ ।

धेरैजसो युवा उमेरका मानिसमा देखिने भएकाले यसमा सचेतना अपनाउनु जरुरी छ। विरामी सुरुमै पहिचान भयो भने यसको उपचार सम्भव छ।

मल्टिपल स्क्लेरोसिस कुनै पनि बच्चा वायुवामा हात लुलो भयो वा हात झमझम भयो,  मुख बांगो भयो,  आँखाको ज्योती अचानक कमजोर भयो,  हेर्दा खेरी लरबराउने भयो, हातखुटा लुरो भयो,  स्पाइनल कर्डलाई असर गरेको छभने दिसापिसावमा रोकावट आउन सक्छ ।

माथि उल्लेखित लक्षणहरु भएमा तुरुन्त नजिकको अस्पताल गएर डाईग्नोसिस गर्ने वा उपचार गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

उपचार विधि 
शरिरको रोगप्रतिरोधात्मक शक्ति कम गराउने औषधीको प्रयोग गर्छौँ । जसलाई पल्सथेरापी समेत भन्ने गर्छौँ । लामो समयसम्म यसको उपचार निरन्तर गर्नु पर्ने हुन्छ।

घरीघरी बारम्बार आइरहेको छ र कडा रुपको छ भने हामीले मोनोकोल र एन्टिवडीहरु प्रयोग गर्ने गरेका छौँ । यस्तै, इन्जेक्सन दिन सकिन्छ । हप्तैपिच्छे दिने र ६ र ६ महिनामा इन्जेक्सन दिन सकिन्छ । यो सँगै देखिएका लक्षणको सोही अनुसार उपचार गर्न सकिन्छ ।

आजको दिनमा मल्टिपल स्क्लेरोसिसको बारेमा सबैले पहिचान गरौँ र समयमै उपचार गर्न सके यो रोगको उपचार सम्भव छ । यो रोगको उपचारकालागि औषधीको समय समयमा अभाव हुने र महगों पर्ने हुँदा सरकारले यस किसिमका रोगकालागि विशेष व्यवस्था गर्नुपर्छ।

(डा पौडेल ग्राण्डी अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल धापासीको न्यूरोलोजि विभाग प्रमुख रहेका छन्।)