इरान र अमेरिकाबीच चौथो चरणको वार्ता हुने

ओमान । तेहरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर अमेरिकासँग ओमानमा चौथो चरणको वार्ताअघि इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले आइतबार देशको आणविक संवर्धनको अधिकार ‘गैर–सम्झौता योग्य’ भएको बताएका छन् ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा सन् २०१८ मा ऐतिहासिक आणविक सम्झौताबाट वासिङ्टन पछि हटेपछि दुई प्रतिद्वन्द्वीबीचको उच्च–स्तरको सम्पर्कलाई चिह्नित गर्दै लगभग एक महिनाअघि सुरु भएको वार्तालाई यो वार्ताले अनुसरण गर्दछ ।

“समृद्धि क्षमता इरानी राष्ट्रको सम्मान र उपलब्धिहरू मध्ये एक हो”, विदेशमन्त्री अराघचीले मस्कट प्रस्थान गर्नुअघि एक भिडियोमा यो मुद्दा ‘गैर–सम्झौता योग्य’ रहेको उल्लेख गर्दै भने, “हामीले आज बिहान तेहरानमा थप परामर्श गर्‍यौँ र यस चरणमा हामी निर्णायक विन्दुमा पुग्ने आशा गर्दछौँ ।”

यस सप्ताहन्तमा अराघची साउदी अरेबिया र कतारमा रहेको बेलामा ट्रम्प अर्को साता आफ्नो पहिलो प्रमुख विदेश भ्रमणका लागि खाडीतर्फ जाँदै गर्दा यस क्षेत्रमा कूटनीतिक गतिविधिको वृद्धिका बीचमा यो आएको हो।

दुवै पक्षले अघिल्लो चरणपछि प्रगति भएको रिपोर्ट गरेका छन् । तर इरानको युरेनियम संवर्धन गर्ने अधिकारमा केही ढिलाइ र असहमति भएको छ । एक अमेरिकी दूतले यसलाई ‘लक्ष्मण रेखा’ भनेका छन् । इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईका अनुसार मस्कटमा मध्याह्नतिर वार्ता सुरु हुने कार्यक्रम छ ।

वार्ताकारहरूले बैठकका क्रममा अमेरिकी प्रतिबन्धहरूबाट राहतका लागि दबाब दिने उनले बताए ।

मस्कट पोलिसी काउन्सिल थिङ्क ट्याङ्कका अध्यक्ष युसुफ अल बुलुसीले भने, “दुवै पक्ष अहिलेसम्म सफलतामा पुगेका छैनन् र यसमा केही समय लाग्नेछ तर म आशावादी छु ।”

चौथो चरण सुरुमा मे ३ मा हुने तय गरिएको थियो तर मध्यस्थकर्ता ओमानले ‘लजिस्टिक कारणहरू’ भन्दै पुनर्निर्धारित गरिएको थियो ।

अमेरिकासहितका पश्चिमी देशहरूले लामो समयदेखि इरानले आणविक हतियारहरू प्राप्त गर्न खोजिरहेको आरोप लगाएका छन् । तेहरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको भन्दै उक्त दाबीलाई लगातार अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

इरानले हाल ६० प्रतिशत शुद्धतामा युरेनियम संवर्धन गर्दछ । यो वासिङ्टन र अन्य विश्व शक्तिहरूसँग सन् २०१५ को सम्झौतामा निर्धारित तीन दशमलव ६७ प्रतिशत सीमा भन्दा धेरै तर हतियार–ग्रेड सामग्रीका लागि आवश्यक ९० प्रतिशत भन्दाकम हो ।

वासिङ्टनको प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका अमेरिकी मध्यपूर्वका दूत स्टिभ विटकफले शुक्रबारको अन्तर्वार्तामा इरानको ‘संवर्धन सुविधाहरू ध्वस्त पार्नु पर्ने’ बताएका छन् ।

“त्यो हाम्रो लक्ष्मण रेखा हो । कुनै संवर्धन छैन”, सुरुमा तेहरानले नागरिक उद्देश्यका लागि युरेनियमको निम्न–स्तरको संवर्धन कायम राख्न लचिलोपन सुझाएपछि उनले अमेरिकी दक्षिणपन्थी आउटलेट ब्रेइटबार्ट न्युजलाई भने, “यदि वार्ता फलदायी भएन भने… तिनीहरू जारी रहने छैनन् र हामीले फरक बाटो लिनुपर्नेछ ।”

ट्रम्पले इरानको विवादित आणविक कार्य बन्द भएको ‘पूर्ण प्रमाणीकरण’ चाहेको बताएका छन् र विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले तेहरानलाई सबै युरेनियम संवर्धन त्याग्न जोड दिएका छन् ।

अघिल्ला चरणहरूमा तेहरानका प्रमुख वार्ताकार आराघचीले बारम्बार इरानको युरेनियम संवर्धन गर्ने अधिकारको रक्षा गरेका छन् ।

“दबाब वार्तामा एक रणनीति हो त्यसैले उनीहरूले यसलाई लाभका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्, तर यसले वास्तवमा वार्ताको वातावरणलाई असर गरिरहेको छ”, बुलुसीले भने ।