२३ प्रतिशत एचआइभी सङ्क्रमित उपचार बाहिर

काठमाडौं । देशभरका करिब २३ प्रतिशत एचआइभी सङ्क्रमित व्यक्ति उपचार सेवाबाट बाहिर रहेको तथ्याङ्कले देखाएको छ ।

३८ औँ विश्व एड्स दिवसका अवसरमा राष्ट्रिय एड्स तथा यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार कूल सङ्क्रमितमध्ये ७७ प्रतिशतले एन्टिरेट्रोभाइरल (एआरभी) उपचार लिइरहेका छन् ।

केन्द्रका निर्देशक डा. सर्वेश शर्माका अनुसार सन् २०२४ को अन्त्यसम्म नेपालमा ३४ हजार ३३७ जनामा एचआइभी सङ्क्रमण भएको अनुमान गरिएकोमा २६ हजार ३७२ ले नियमित एआरटी सेवा लिइरहेका छन् ।

सरकारले ६४ जिल्लाका ९६ एआरटी केन्द्रमार्फत एआरभी उपचार निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको छ । सन् २०२४ मा ६१४ जनामा नयाँ सङ्क्रमण भएको अनुमान गरिएको छ, जुन सन् २००० को तुलनामा ८९ प्रतिशतले घटेको हो। सन् २००० मा पाँच हजार छ सय जनामा नयाँ सङ्क्रमण भएको अनुमान गरिएको थियो । सोही अवधिमा १४ वर्षमुनिका ३७ बालबालिकामा पनि सङ्क्रमण भएको अनुमान केन्द्रले जनाएको छ ।

सन् २०२४ मा मात्र ५६९ जनाको एड्सका कारण मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ, जुन सन् २०१० को तुलनामा ८६ प्रतिशतले कमी भएको केन्द्रले जनाएको छ ।

नेपालमा एचआइभीको अवस्थालाई ‘केन्द्रिकृत महामारी’ का रूपमा परिभाषित गरिएको छ । डा. शर्माका अनुसार जोखिममा रहेका समूहमा एचआइभी सङ्क्रमणदर पाँच प्रतिशतभन्दा बढी छ भने सामान्य समुदाय वा प्रसूति सेवा लिएका गर्भवती महिलामा यो दर एक प्रतिशतभन्दा कम छ ।

सुईद्वारा लागु पदार्थ प्रयोग गर्ने, यौनकर्मी, पुरुष समलिङ्गी तथा तेस्रोलिङ्गी यौनकर्मी, र कारागारमा रहेका कैदीबन्दीमा एचआइभी सङ्क्रमणदर अपेक्षाकृत उच्च रहेको केन्द्रको भनाइ छ ।

सन् २०२० मा सम्पन्न राष्ट्रिय सर्वेक्षणले सुईद्वारा लागु पदार्थ प्रयोगकर्तामा तीन प्रतिशत सङ्क्रमण रहेको देखाएको छ । त्यस्तै, सन् २०१७/१८ को सर्वेक्षणले महिला यौनकर्मीमा २.२ प्रतिशत र पुरुष समलिङ्गीमा ६.२ प्रतिशत सङ्क्रमण देखाएको थियो ।

सन् २०२४ को सर्वेक्षणले भारतमा काम गर्न जाने नेपाली कामदारमा ०.२ प्रतिशत र वयस्क जनसङ्ख्यामा ०.१३ प्रतिशत सङ्क्रमण दर देखाएको छ । नेपालमा दैनिक झन्डै १.७ जनामा एचआइभी सङ्क्रमण हुने अनुमान छ ।

सरकारले सन् २०३० सम्म एड्स महामारी अन्त्य गर्ने लक्ष्य लिएको छ। डा. शर्माका अनुसार सरकार ९५-९५-९५ लक्ष्य तथा एचआइभी जाँच–उपचार रणनीतिमा आधारित कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। तर, उपचारमाथि रहेका सङ्क्रमितमध्ये ९५ प्रतिशतमा भाइरल लोड सप्रेसन हासिल गर्ने तेस्रो लक्ष्य हासिल गर्न कठिन भइरहेको उनले बताए ।

सरकारले सन् २०२६ सम्म अनुमानित एचआइभी सङ्क्रमितमध्ये ९५ प्रतिशत पहिचान गर्ने, उपचारमा ल्याइएका ९५ प्रतिशतमा नियमित एआरटी सेवा सुनिश्चित गर्ने, उपचारमा रहेका ९५ प्रतिशतमा भाइरल लोड सप्रेसन हासिल गर्ने, नयाँ सङ्क्रमण ९० प्रतिशतले घटाउने तथा आमा–बच्चा सर्ने सङ्क्रमण रोक्ने लक्ष्य लिएको छ ।