२०६४ को माओवादी लहर र २०८२ को रास्वपा उभारको तुलना

काठमाडौं । नेपालको राजनीतिक इतिहासमा केही चुनाव केवल सत्ता परिवर्तनका लागि हुँदैनन्, ती समयको मनोविज्ञान बदल्ने मोड बन्छन् । २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचन र २०८२ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन त्यस्तै दुई क्षण हुन्, जहाँ मतदाताले स्थापित शक्तिलाई चुनौती दिँदै नयाँ विकल्प रोजे।

प्रश्न उठेको छ  के २०६४ मा देखिएको माओवादी जनलहर र अहिले देखिएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) प्रति आकर्षण एउटै प्रकृतिको हो ?

२०६४ : क्रान्तिबाट संसदमुखी शक्ति

२०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) पहिलो शक्ति बन्यो । त्यस बेला माओवादीले  प्रत्यक्षतर्फ २४० सिटमध्ये १२० सिटमा जित हात पार्याे भने समानुपातिकतर्फ करिब ३० प्रतिशत मत ल्याएर कुल ६०१ सदस्यीय संविधानसभामा २२० सिट आफुले हात पार्न सफल भयाे ।

पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड नेतृत्वको माओवादी शक्ति दशक लामो सशस्त्र द्वन्द्वपछि शान्ति प्रक्रियामा आएर चुनावी मैदानमा होमिएको थियो।

त्यो चुनाव केवल सरकार बनाउने प्रक्रिया थिएन  । त्यही चुनावले राजतन्त्र अन्त्य गर्याे ।संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गर्याे । नयाँ संविधान निर्माण गर्याे ।  यी सबै ऐतिहासिक मोडहरू त्यही लहरसँग जोडिए।

ग्रामीण नेपाल, द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्र र परिवर्तनको भावनाले भरिएको युवा पुस्ता   माओवादीको मुख्य आधार थियो। त्यो लहर संरचनात्मक परिवर्तनको लहर थियो।

२०८२ : असन्तोषबाट उब्जिएको सुधारवादी उभार

२०८२ सालको निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) अप्रत्याशित रूपमा शक्तिशाली देखिएको छ। हालसम्म सार्वजनिक नतिजाअनुसार रास्वपाले उल्लेख्य संख्यामा प्रत्यक्ष सिट जितेको छ र धेरै क्षेत्रमा अग्रता लिएको छ।

रवि लामिछाने नेतृत्वको रास्वपा आन्दोलन वा सशस्त्र संघर्षको पृष्ठभूमिबाट होइन, भ्रष्टाचारविरोधी, सुशासन र वैकल्पिक राजनीतिका नाराबाट उदाएको शक्ति हो।

रास्वपाको मुख्य आधार शहरी मतदाता, युवा र पहिलोपटक मतदान गर्ने पुस्ता,विदेशबाट फर्किएका तथा मध्यमवर्ग र सामाजिक सञ्जालमार्फत सक्रिय जनमत देखिन्छ ।  यो लहर प्रणाली भत्काउने होइन, प्रणालीभित्रै सुधार खोज्ने लहरका रूपमा देखिन्छ।

समानता : परिवर्तनको चाहना

दुवै कालखण्डमा केही समान धागा छन् । जसमा पुराना दलप्रति असन्तोष, नयाँ नेतृत्वप्रति विश्वास र अब केही फरक हुनुपर्छ” भन्ने सामूहिक भावनामा समानता देेखिन्छ । 

२०६४ मा जनताले राजतन्त्र र पुरानो सत्ता संरचनाविरुद्ध मत दिए भने २०८२ मा जनताले परम्परागत दलको कार्यशैलीविरुद्ध मत दिएकाे देखिन्छ।

फरक : एजेन्डा र ऐतिहासिक सन्दर्भ 

२०६४ को लहर राज्यको चरित्र बदल्ने थियो भनेे अहिले  २०८२ को लहर राज्य सञ्चालनको शैली बदल्ने देखिन्छ।

के इतिहास दोहोरिँदैछ ?

इतिहास सधैं उस्तै रूपमा दोहोरिँदैन, तर जनताको असन्तोष चक्राकार रूपमा फर्कीने राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँँछन्।

२०६४ मा जनताले नयाँ शक्ति परीक्षण गरे। २०७४ र २०७९ मा पुराना दलहरू पुनः शक्तिशाली बने। अब २०८२ मा फेरि नयाँ शक्ति उभिएको छ।

 लहर कति ठूलो छ भन्ने प्रश्न  होइन  अब प्रश्न यो हो के नयाँ शक्तिले जनअपेक्षा पूरा गर्न सक्छ ? यदि सकेन भने, नेपालको मतदाता फेरि अर्को विकल्प खोज्न पछि हट्ने छैनन्।नेपालको लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यही हो अन्ततः जनता  परिवर्तनको निर्णायक हुन्।