भारतीय विदेशसचिवको भ्रमण किन रोकियो ? दुई कारणले बढायो नेपाल–भारत सम्बन्धमा चासो

काठमाडौं । भारतीय विदेशसचिव विक्रम मिश्रीको तय भएको नेपाल भ्रमण अन्तिम समयमा स्थगित भएपछि नेपाल–भारत सम्बन्धबारे नयाँ राजनीतिक र कूटनीतिक चर्चा सुरु भएको छ।

आगामी २८ वैशाखमा काठमाडौं आउने तयारीमा रहेका मिश्रीको भ्रमणबारे दुवै देशले औपचारिक जानकारी नदिए पनि कूटनीतिक वृत्तमा यसको चर्चा तीव्र बनेको छ। स्रोतहरूका अनुसार भ्रमण स्थगित हुनुका पछाडि मुख्यतः दुई कारण रहेको बताइएको छ।

पहिलो, प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहसँग भेट सुनिश्चित नहुनु। भारतीय पक्षले बालेनलाई भारत भ्रमणको निम्ता दिन विदेशसचिवलाई काठमाडौं पठाउने तयारी गरेको थियो। तर कूटनीतिक माध्यमबाट भएका छलफलमा बालेनले स्पष्ट प्रतिक्रिया नदिएको बताइएको छ।

यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत सर्जियो गोरसँग समेत बालेनले भेट नगरेकाले भारतले पनि भ्रमणलाई लिएर अनिश्चितता महसुस गरेको विश्लेषण गरिएको छ। प्रधानमन्त्रीसँग प्रत्यक्ष भेट नहुने अवस्थामा भ्रमणको औचित्यमाथि भारतीय पक्षले पुनर्विचार गरेको स्रोतहरूको दाबी छ।

दोस्रो कारणका रूपमा लिपुलेक सीमा विवादलाई हेरिएको छ। चीन र भारतबीच लिपुलेक नाकाबाट व्यापार गर्ने सहमति सार्वजनिक भएपछि नेपालले औपचारिक रूपमा असन्तुष्टि जनाएको थियो। परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत नेपालको धारणा सार्वजनिक भएपछि भारतले त्यसको प्रतिवाद गरेको थियो। त्यसलगत्तै विदेशसचिव मिश्रीको भ्रमण पनि स्थगित भएको हो।

विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्लो घटनाक्रमले नयाँ सरकारको भारत नीति कस्तो हुनेछ भन्ने विषयलाई थप चासोको केन्द्रमा ल्याएको छ। भारतले नयाँ सरकारसँग सम्बन्ध विस्तार गर्न खोजे पनि सुरुवाती चरणमै अविश्वासको संकेत देखिन थालेको कतिपय कूटनीतिक विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।

नेपाल–भारत सम्बन्ध, विशेषगरी सीमा विवाद र राजनीतिक संवादको विषय, अहिले बालेन नेतृत्वको सरकारका लागि संवेदनशील कूटनीतिक परीक्षा बन्न थालेको देखिन्छ।