दरबार हत्याकाण्डको २५ वर्ष : अझै रहस्यमै राजा वीरेन्द्रको वंश विनाश

काठमाडौं । नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय र दुःखद घटनामध्ये एक मानिने दरबार हत्याकाण्ड भएको २५ वर्ष पूरा भएको छ। वि.सं. २०५८ साल जेठ १९ गते राति नारायणहिटी दरबारभित्र भएको गोलीकाण्डमा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहसहित राजपरिवारका अधिकांश सदस्यको ज्यान गएको थियो।

उच्च सुरक्षा घेराभित्र भएको उक्त घटनाले देशलाई स्तब्ध बनाएको थियो। दुई दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि दरबार हत्याकाण्डका अनेक पक्षबारे प्रश्न र आशंकाहरू कायम छन्।

त्यो रात पारिवारिक भेटघाटका क्रममा राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, युवराज दीपेन्द्र, राजकुमार निराजन, राजकुमारी श्रुति, राजकुमार धिरेन्द्र, राजकुमारी जयन्ती, राजकुमारी शान्ति, राजकुमारी शारदा, कुमार खड्गलगायत राजपरिवारका सदस्यको मृत्यु भएको थियो।

जनप्रिय र उदार शासकको छवि बनाएका राजा वीरेन्द्रको वंश विनाशसँगै नेपालको राजसंस्था गम्भीर संकटमा परेको थियो। घटनापछि Gyanendra Shah राजगद्दीमा आसीन भए पनि राजतन्त्र धेरै समय टिक्न सकेन। हत्याकाण्ड भएको सात वर्षपछि, २०६५ जेठ १५ गते संविधानसभाले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गर्दै २४० वर्ष पुरानो राजतन्त्रको अन्त्य गरेको थियो।

घटनापछि तत्कालीन प्रधानन्यायाधीशको नेतृत्वमा गठित छानबिन समितिले युवराज दीपेन्द्रलाई मुख्य दोषी ठहर गर्दै प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको थियो। तत्कालीन सभामुख तारानाथ रानाभाटले उक्त प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेका थिए।

यद्यपि, प्रतिवेदन सार्वजनिक भए पनि त्यसलाई लिएर विभिन्न प्रश्न र शंका समय–समयमा उठ्दै आएका छन्। धेरै नेपालीले घटनाबारे थप स्वतन्त्र र निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्।

दरबार हत्याकाण्ड नेपालको राजनीतिक इतिहासको एउटा यस्तो अध्याय बनेको छ, जसले राजसंस्थाको अन्त्यतर्फको यात्रा तीव्र बनायो। २५ वर्ष बितिसक्दा पनि जेठ १९ को त्यो रात र त्यससँग जोडिएका प्रश्नहरू नेपाली समाजमा अझै चर्चाको विषय बनेका छन्।