कुशे औंसी : पितृ सम्मान र कुश भित्र्याउने परम्परा

काठमाडौं । आज वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले कुशे औंसी पर्व मनाउँदैछन्। भाद्र कृष्ण औंसीका दिन मनाइने यस पर्वमा घर–घरमा पवित्र कुश भित्र्याएर वर्षभरि देवकार्य र पितृकार्यमा प्रयोग गर्ने धार्मिक परम्परा छ।

धर्मशास्त्रविद् प्रा.डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार आज उखेलेको कुश वर्षभर प्रयोग गर्न सकिन्छ भने अन्य दिन उखेलेको कुश सो दिनमै मात्र प्रयोग गर्न मिल्छ। ब्राह्मणद्वारा पूजा गरेर ल्याइने कुश घरमा राख्दा परिवारको कल्याण हुने विश्वास छ।

सनातन धर्ममा कुश, तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई विष्णुको प्रतीक मानिन्छ। पुराणमा सृष्टिकर्ता ब्रह्माले विवेकशील प्राणी र कुशलाई एकसाथ उत्पन्न गरेको उल्लेख पाइन्छ।

पितृको सम्मान र ‘गोकर्णे औंसी’

यस दिन छोराछोरीहरूले आफ्ना बाबुलाई मनपर्ने खाना खुवाएर सम्मान प्रकट गर्ने गर्छन्। बाबु दिवङ्गत भएकाहरू भने गोकर्णेश्वर, बेत्रावती जस्ता तीर्थमा गई तर्पण, पिण्डदान र सिदादान गर्छन्।

काठमाडौंको गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिरमा आज विशेष मेला लाग्ने भएकाले यस औंसीलाई गोकर्णे औंसी पनि भनिन्छ। रसुवा–नुवाकोटको संगमस्थल बेत्रावतीमा पनि हजारौँ भक्तजन तर्पण र दान गर्न पुग्ने गर्छन्।

धर्मग्रन्थ बुद्धोक्त पाराजिकाय अनुसार यस दिन बाबुलाई आदरपूर्वक भोजन खुवाएमा अथवा दिवङ्गत पिताको नाममा श्राद्ध गरेमा कुल स्थिर भई पुण्य प्राप्त हुन्छ। यस दिन गरिएको दानले हजारौँ गुणा फल दिने विश्वास छ, तर दान सधैं सुपात्रलाई दिनुपर्ने शास्त्रीय भनाइ छ।

मोती जयन्ती पनि आजै

यसै दिन नेपाली साहित्यका उज्ज्वल हस्ती युवाकवि मोतीराम भट्टको १६०औँ जन्मजयन्ती मनाइँदैछ। वि.सं. १९२३ सालमा जन्मिएका भट्ट वि.सं. १९५३ सालमा यही दिन मात्र ३० वर्षको उमेरमा दिवङ्गत भए।

मोतीराम भट्टले नेपाली साहित्यमा शृङ्गार रसको परम्परा स्थापित गरेका थिए। उनले आदिकवि भानुभक्त आचार्यको जीवनी पहिलोपटक प्रकाशनमा ल्याए र नेपालमा पहिलो छापाखाना भित्र्याए, जसलाई नेपाली पत्रकारिताको सुरुआत मानिन्छ।

आजको दिन साहित्यिक संस्था, प्रज्ञा प्रतिष्ठान र शिक्षण संस्थाहरूले उनको योगदानलाई स्मरण गर्दै विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिरहेका छन्।