पूर्वसूचना दिने साइरनले बाँकेमा मानव–हात्ती द्वन्द्व घटाउँदै

बाँके। बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा जडान गरिएको पूर्वसूचनामा आधारित सेन्सर साइरनले मानव–हात्ती द्वन्द्व न्यूनीकरणमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न थालेको छ। साइरनमार्फत समयमै सूचना प्राप्त हुन थालेपछि स्थानीयवासी सचेत हुने, सुरक्षित रूपमा हात्तीलाई बस्तीबाहिर फर्काउने तथा मानवीय र भौतिक क्षति कम गर्न सहयोग पुगेको छ।

राप्तीसोनारी गाउँपालिका–९ बुचापुरकी शान्ति चौधरीका अनुसार केही समयअघिसम्म साँझ परेपछि जङ्गली हात्ती बस्ती पस्ने त्रासले स्थानीय त्रसित हुने गर्थे। हात्तीले घर, अन्नबाली र खेतबारीमा क्षति पुर्‍याउनुका साथै मानवीय जोखिम पनि बढाउँथ्यो। अहिले भने बस्ती नजिकै जडान गरिएको सेन्सर साइरन बज्नेबित्तिकै स्थानीय सचेत भएर आवश्यक सावधानी अपनाउने गरेका छन्।

बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएका ओभरी, च्यामा, गोभारपुर र बुचापुर क्षेत्रमा वर्षौंदेखि मानव–हात्ती द्वन्द्व दोहोरिँदै आएको थियो। यही समस्या न्यूनीकरण गर्न जेडएसएल नेपालले पूर्वसूचनामा आधारित सेन्सर साइरन जडान गरेपछि स्थानीयको दैनिकीमा सकारात्मक परिवर्तन आएको छ।

जेडएसएल नेपालका फिल्ड प्रतिनिधि कमल रेग्मीका अनुसार हात्ती बस्तीतर्फ प्रवेश गर्नासाथ सेन्सर सक्रिय भई साइरन बज्छ, जसबाट स्थानीयले समयमै सूचना पाउँछन्। यसले नागरिकलाई सुरक्षित रूपमा एकजुट भएर हात्तीलाई बस्तीबाहिर फर्काउन सहयोग पुग्ने गरेको उनले बताए।

उनका अनुसार संस्थाले विभिन्न परियोजनामार्फत चार स्थानमा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले विशेषगरी मानव–हात्ती द्वन्द्व कम गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

बुचापुर हात्तीसार केन्द्रका शालिग्राम यादवले गाउँमा हात्ती पस्नेबित्तिकै साइरन बज्ने भएकाले स्थानीयले समयमै सतर्कता अपनाउने र सम्भावित मानवीय क्षति रोक्न सहज भएको बताए।

स्थानीय राधिका सुनारका अनुसार पहिले हात्ती बस्तीमा प्रवेश गरेको जानकारी ढिलो हुँदा घर, अन्नबाली र अन्य सम्पत्तिमा ठूलो क्षति हुने गरेको थियो। अहिले साइरनले समयमै सूचना दिने भएकाले परिवारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र क्षति कम गर्न सहज भएको छ।

बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जमा हाल २५ भन्दा बढी जङ्गली हात्ती रहेको अनुमान छ। बस्ती सुरक्षित बनाउन तारबार गरिए पनि जङ्गलमा पर्याप्त आहारा अभावका कारण हात्ती बेला–बेलामा बस्तीमा प्रवेश गर्ने गरेका छन्।

यस्तो अवस्थामा पूर्वसूचनामा आधारित सेन्सर साइरनले स्थानीयलाई समयमै सचेत गराउँदै सम्भावित दुर्घटना न्यूनीकरण गर्न प्रभावकारी भूमिका खेलिरहेको छ। यसले मानव–हात्ती द्वन्द्व व्यवस्थापनको नयाँ र प्रभावकारी अभ्यासका रूपमा समेत स्थान बनाउँदै गएको छ।