बागलुङ प्रशासन हाकिमविहीन बन्यो । २००७ साल माघ १० गते पश्चिमाञ्चल कमान्डर गल्कोटे राजाका छोरा लक्ष्मणबम मल्लको उपस्थितिमा बागलुङमा जनसरकार घोषणा हुन गयो । त्यही दिनदेखि बागलुङ, पाल्पा गौडाको अधीनबाट स्वतन्त्र जिल्ला घोषित भयो ।तत्कालीन अवस्थामा नेपाली काङ्ग्रेसले राजासहितको संसदीय व्यवस्थाको स्थापना र राणा शासनको विरोधमा आन्दोलन गरेको थियो । त्यो आन्दोलनमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको वामपन्थमा आस्था राख्ने स्वतन्त्र व्यक्तिहरुको पनि सहभागी रहेको पाइन्छ । बागलुङमा भएको राणाविरोधी जुलुसमा सहभागी भएका हाकिमहरुले पोखराका बडा हाकिमको निर्देशनमा आन्दोलनको विरोध गर्न लागे । पछि तिनीहरु भागेर पोखरा गए । बागलुङ प्रशासन हाकिमविहीन बन्यो । २००७ साल माघ १० गते पश्चिमाञ्चल कमान्डर गल्कोटे राजाका छोरा लक्ष्मणबम मल्लको उपस्थितिमा बागलुङमा जनसरकार घोषणा हुन गयो । त्यही दिनदेखि बागलुङ, पाल्पा गौडाको अधीनबाट स्वतन्त्र जिल्ला घोषित भयो । उता पर्वत जिल्लाको कुश्माको जङ्गी अड्डा २००७ पुस २४ गते कालीभक्त पन्तको नेतृत्वमा कब्जा भएको थियो । उनी काङ्ग्रेस पार्टीबाट लडेका थिए । कुश्मा कब्जा भएपछि कुश्मा र बागलुङमा १५ सदस्यीय जनसरकार गठन भएको थियो । त्यो सरकारमा त्यतिबेलाका भुरेटाकुरे राजा–रजौटाका पक्षधरहरुको वर्चश्व देखिन्छ । बागलुङका ओमकारप्रसाद गौचनको नेतृत्वमा सरकारको गभर्नर— दीर्घबहादुर मल्ल (पर्वत), सञ्चारमन्त्री— कालीभक्त पन्त (पर्वत), अर्थमन्त्री— चन्द्रमान शेरचन (मुस्ताङ), गृहमन्त्री— हेमराज राजभण्डारी (बागलुङ), खाद्यमन्त्री— डिठ्ठा टेकनारायण श्रेष्ठ (बागलुङ), शिक्षामन्त्री— नन्दबहादुर मल्ल (राखु, म्याग्दी), रक्षामन्त्री— नरसिंहबहादुर मल्ल (पर्वत), जनसम्पर्कमन्त्री— हीराबहादुर खड्का (बागलुङ), यातयात तथ सप्लाइमन्त्री— जिम्मुवाल कृष्ण जोशी (पर्वत) रहेका थिए । २००७ मा नेकपाका संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठका बहिनीज्वाइँ पाल्पाका चीरन्जीवीलाल वैद्य बागलुङ आएर कम्पुटोलस्थित हरिहर श्रेष्ठ (हाल एमाओवादीका जिल्ला सल्लाहकार, पुराना कम्युनिष्ट) को घरमा डेरा गरी विभिन्न प्रगतिशील किताबहरु जम्मा गरी प्रगतिशील विचारको प्रचारप्रसार गर्ने कार्यको शुरुवात गरे । यिनले स्थानीय युवाहरुलाई जम्मा गरी प्रशिक्षण दिने र युवक सङ्घ बनाउने काम पनि गरेका थिए । ती युवाहरुलाई शारीरिक प्रशिक्षण तत्कालीन ब्रिटिस आर्मीमा कार्यरत मेजर ज्योतिमानले दिने गरेका थिए । युवक सङ्घको अध्यक्षमा टीकाबहादुर मल्ल चुनिए, अन्य सदस्यहरु युक्तप्रसाद प्रधान, श्यामसुन्दर गुभाजू (पछि गृहसचिव), अक्कलबहादुर श्रेष्ठ (पछि प्र.अ., विद्यामन्दिर हाइस्कुल) टीकाबहादुर मल्ल (अध्यक्ष, युवक सङ्घ), ज्योतिमान प्रधान (क्याप्टेन ब्रिटिस आर्मी), कूलप्रसाद श्रेष्ठ (तत्कालीन युवक सङ्घका सचिव) रहेका थिए । युवक सङ्घ गठन गर्न आदित्यमान श्रेष्ठ पाल्पाबाट बागलुङ आई एक हप्ता बसी विशेष सहयोग गरेका थिए । वि.सं. २०१० मा भूपी शेरचन बागलुङ आई भाषण गर्दा युवक सङ्घले सामन्तवाद, साम्राज्यवादको विरोध गर्नुपर्छ भनेका थिए । २०११ सालमा धर्मदत्त यमी (माओवादी नेतृ हिसिला यमीका बाबा) बागलुङ आएर साहित्य गोष्ठीमार्फत प्रगतिशील विचारको प्रचार गरेका थिए । शैलेन्द्रकुमार उपाध्याय कम्युनिष्ट नेता, हर्ष स्याङ्वोजस्ता व्यक्तिले विद्यामन्दिरमा पढाउँदा बालकृष्ण नेवा, हरिहर श्रेष्ठ जस्ता प्रगतिशील युवाहरुमा सक्रियता बढेको थियो ।
वि.सं. २०१० मा भूपी शेरचन बागलुङ आई भाषण गर्दा युवक सङ्घले सामन्तवाद, साम्राज्यवादको विरोध गर्नुपर्छ भनेका थिए । २०११ सालमा धर्मदत्त यमी (माओवादी नेतृ हिसिला यमीका बाबा) बागलुङ आएर साहित्य गोष्ठीमार्फत प्रगतिशील विचारको प्रचार गरेका थिए ।वि.सं. २०१३ मा विष्णु नेपालीले बागलुङ आई विद्यार्थी फेडरेशनको गठन गरे । हरिप्रसाद प्रधानको अध्यक्षतामा लालचन्द राजभण्डारी, रामकृष्ण दुःखी, बालकृष्ण नेवा र हरिहर श्रेष्ठजस्ता युवाहरु फेडरेशनमा थिए । २०१५ सालको चुनावमा बागलुङ बजारको विद्यामन्दिर स्कुलमा विद्यार्थी युनियनको चुनाव भयो । त्यसमा प्रगतिशील समूहको प्यानल बनाएर राधेश्याम कमारो— सचिव, पदमचन्द्र राजभण्डारी— कोषाध्यक्ष, सदस्यहरु— धनकाजी श्रेष्ठ, हितमान गौचन, देवेन्द्रराज अधिकारी, धनबहादुर घर्तीमगर निर्वाचित भए । प्रगतिशील प्यानलको विजयले स्कुल र बजारका युवाहरुमा कम्युनिष्ट विचार र चेतनाको प्रभाव बढ्न थाल्यो । २००७ सालमा स्थानीय बिहूँ गाविसको चुनावमा धाँदली भएको विरोध गर्दा तत्कालीन वाम विद्यार्थी नेता राघेश्याम कमारोलाई प्रशासनले गिरतार ग¥यो । त्यसका विरुद्ध बागलुङमा पहिलोपल्ट मशाल जुलुस निस्केको थियो । बागलुङका प्रगतिशील विद्यार्थी युवाहरु२०१७ सालमा बुटवलमा हुने विद्यार्थी फेडरेशनको राष्ट्रिय सम्मेलनको तयारीमा जुटिरहेका थिए । त्यही समयमा राजा महेन्द्रले २०१७ साल पुस १ गते संसद् विघटन गरी निरङ्कुश पञ्चायती व्यवस्था घोषणा गर्दै राजनीतिक पार्टी र सङ्घ–संस्था माथि प्रतिबन्द लगाए, जसका कारण फेडरेशनको राष्ट्रिय सम्मेलन स्थगित हुन गएको थियो । २०१४ असोज १४ गते नेपाल सरकारले गल्कोट राज्
चित्रबहादुर केसी फरार भए पनि जेएन खनाल बागलुङजाँदै गर्दा रामसिंह श्रीस (तत्कालीन गल्कोट स्कुलका विद्यार्थी तथा हाल एकीकृतका नेता) सहितका विद्यार्थीले माझखर्कबाट प्रहरीको पञ्जाबाट जेएन खनाललाई छुटाई हरिचौरको बाटो नारा लगाउँदै हटिया हाइस्कुलमा लगेका थिए ।उता निर्मल लामा, भक्तबहादुरश्रेष्ठले पर्वतको फलेवासस्थित भवानी विद्यापीठमा र लक्ष्मण राजवंशीले म्याग्दीको राखुमा पढाउँथे । निर्मल लामा र लक्ष्मण राजवंशीले बागलुङमा आएर कम्युनिष्ट पार्टीको क्लास दिने गर्दथे । २०१६ सालमा बागलुङ बजारमा ज्ञानेन्द्र शेरचन सचिव भएर लालचन्द्र राजभण्डारी, रामलाल ओझा, भरत ओझा ‘पीडित’, देवेन्द्रराज अधिकारी रहेको नेकपाको गठन गरिएको बताइयो । तर, २०२१ सालमा औपचारिक रुपमा नेकपाको बागलुङ जिल्ला कमिटी गठन गर्दा यो समितिलाई औपचारिक रुपमा सहभागी बनाएको पाइँदैन । २०१९ सालमा गल्कोटबाट काठमाडौँ अध्ययन गर्न गएका देवेन्द्र सुवेदी, भवानी पाण्डे, बद्रिश्रेष्ठहरु मिलेर धौलागिरीका विद्यार्थीहरुको छात्रा सङ्घ गठन गरेका थिए । यो सङ्गठनले ‘मुक्ति ज्वाला’ नामक साहित्यिक पत्रिका प्रकाशन गरेको थियो । यो सङ्गठनले जिल्लामा प्रगतिशील विचारको प्रचार गर्ने गर्दथ्यो । पछि देवेन्द्र सुवेदी दुदिलाभाटीमा र चित्रबहादुर केसी गल्कोटमा शिक्षक भई पार्टी काममा जुटे । वि.सं. २०१९ वैशाख ४ गतेदेखि १५ गतेसम्म नेकपाको तेस्रो महाधिवेशन भारतको वनारसको मुचुरगञ्जस्थित मोतीमहलमा सम्पन्न भयो । उक्त महाधिवेशनको पुष्पलालले उद्घाटन गरेका थिए । सम्मेलनले तुल्सीलालको ‘राष्ट्रिय प्रजातन्त्रको भावी मोडेलको कार्यक्रम’पारित गरेको थियो । महाधिवेशनले राजावादी केशरजङ्ग रायमाझी, शम्भुराम श्रेष्ठ, डिपी अधिकारीलाई कारबाही ग¥यो । पुष्पलाल नौलो जनवादी कार्यक्रमको पक्षमा भए पनि उनले त्यो प्रतिवेदन महाधिवेशन हलमा पेश नगरेकाले तुल्सीलालकै प्रतिवेदन पास भएको पाइन्छ । तर, पुष्पलालले पछि केन्द्रीय समितिको बैठकमा नयाँ जनवादसम्बन्धी कार्यक्रम पेश गरेका थिए । बिस्तारै पार्टी केन्द्रमा तीव्र अन्तरविरोधहरुसिर्जना हुन गए । पार्टीभित्र दुईलाइन सङ्घर्ष तीव्र बन्यो । पार्टी केन्द्रदेखि तलसम्म गुटबन्दी, अराजकता, झगडा, गाली–गलौजजस्ता कारणले पार्टीमा पारस्परिक अविश्वास बढेर गयो, जसका कारण पार्टी केन्द्र अघोषित रुपमा विघटनजस्तै भएको थियो, जसले गर्दा जिल्ला र प्रान्तीय कमिटीहरुले आआनै ढङ्गले काम गर्न थालेका थिए । त्यसको प्रभाव धौलागिरीमा पनि पर्न गयो । धौलागिरीमा कम्युनिष्ट आन्दोलनको उदभव र विकास पुस्तकबाट ।
प्रतिकृया लेख्नुहोस्: