जनताका सुखदुःखमा साथ दिँदै ड्रागन खेतीमा रमाईरहेका वडा सदस्य लिम्बू

इलाम । इलामको चुलाचुली गाउँपालिका–२ का वडा सदस्य माइतराज लिम्बूलाई पछिल्लो समय फुर्सद छैन । बिहान उठेदेखि बेलुकीसम्म उनी काममै व्यस्त हुन्छन् ।  दिउँसो प्रायः जनताको काममा व्यस्त रहने लिम्बू बिहान र बेलुका आफ्नै व्यवसायमा व्यस्त देखिन्छन्  । 

दिउँसो प्रायः जनतासँगै सुखदुःखमा समय बिताउने उनी बिहान र बेलुका भने आफ्नो ड्रागन फल खेतीको स्याहारसुसारमा व्यस्त देखिने गरेका छन् । उनले छथरे टोलमा ६ कट्ठा जमिनममा विगत ४ वर्षदेखि ड्रागन फल खेती सुरु गरेका छन् । जनताको काम गरेर बाँकी समय त्यही ड्रागन बगानमा रमाउँदै सफल व्यवसायीका रुपमा आफूलाई समर्पित गराउँदै आएका छन् उनी  ।

चुलाचुलीमा नै पहिलोपटक व्यावसायिक ड्रागनखेती सुरु गरेका लिम्बूको ड्रागन बगान हेरिरहुँलाग्दो छ । उनको ड्रागन बगानमा अहिले सेतो र रातो गरी दुई प्रजातिका दुई सय खम्बामा चार सयवटा ड्रागन फलका बोट छन् । सबै बोटले उत्पादन दिन थालेका छन् । 

‘छथरे ड्रागन फल कृषि फार्म’ दर्ता गरी दुई लाखको लगानीमा ड्रागन फलको खेती सुरु गरेका उनले उत्पादन नहुँदासम्म भने फाइदा हुँदैनजस्तो लागेको बताए । बजारको समेत समस्या हुने हो कि भन्ने चिन्ता भएको भएपनि अहिले उत्पादन राम्रो हुनाका साथै घरबाटै बिक्री हुन थालेपछि आफु दंग भएको बताए । 

उनले फलका अतिरिक्त बिरुवा उत्पादनको काम गर्दै आएका छन्। उनले यो वर्ष मात्र दुई लाख १० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेको बताए । फल बिक्री गरेर एक लाख ३० हजार र बिरुवा बिक्री गरेर ८० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेको उनको भनाइ छ । 

जनताको काम गरेर उब्रेको समय ड्रागन खेतीमा नै बिताउने गरेको बताउँदै उनले आम्दानीसमेत राम्रै हुने स्रकेत देखिएको बताए । वार्षिक रुपमा दुई लाख बढी आम्दानी हुने हुँदा यसैले नानीहरु पढाउन र घरखर्च चलाउन मज्जाले पुगेको उनले बताए । 

उनले परम्परागत खेतीलाई विस्थापन गर्दै नयाँ प्राजतिको खेती गर्न एकैपटक चार सय बिरुवा रोपेका थिए । उनले पैसा कमाउन विदेश जानैपर्ने बाध्यता नरहेको बताए । युवाहरु पैसा कमाउनकै लागि विदेश जानुनपर्ने बताउँदै उले आफैँ लगानी गरेर गाउँमै स्वरोजगार बन्न सकिने बताए । यही सन्देश दिन आफुले व्यावसायिक ड्रागन खेती सुरु गरेको लिम्बुको भनाई छ ।

लिम्बूले उत्पादन गरेको ड्रागन फल नजिकै झापाको दमक बजारमा नै बिक्री हुने गरेको र सरदरमा प्रतिकेजी चार सयदेखि पाँच सय रपैयाँमा बिक्री हुने गरेको उनले बताए  । विरुवा भने स्थानीय स्तरमा नै बिक्री हुने गरेको र आफुले  बिरुवा पनि प्रतिगोटा दुई सय ५० रपैयाँ सम्ममा बिक्री गर्ने गरेको बताए । 

के हो ड्रागन ?

ड्रागन फ्रुट फूल फुलेको ३०औँ दिनमा फल पाकेर खानका लागि योग्य हुन्छ । टिपेर राख्दा १० १५ दिनसम्म नबिग्रिने हुँदा गर्मी समयको जेठदेखि असोजसम्म मुख्य रुपमा फल दिने ड्रागन फल वर्षमा चार लटसम्म फल्ने गर्दछ । यस फलमा फूल फुल्ने, कोपिला लाग्ने, फल फल्ने क्रम एकसाथ चलिरहन्छ । ड्रागन फ्रुट रोपेको १६ वर्षसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ । 

जग्गामा ड्याङ बनाएर पिलर गाडेर, पातलो हारमा मिलाएर लगाउन सकिने ड्रागन फ्रुट पूर्वी नेपालमा नौलो फल हो । यसको बोटको हाँगा कटिङ गरेर रोपिन्छ । एउटै बोटबाट पनि अरू बिरुवाको वृद्धि विकास गर्न सकिन्छ । एक पटक बिरुवा लगाएपछि समय समयमा सामान्य गोडमेल र सिँचाइबाहेक अन्य गोडमेल गर्नु नपर्ने र रोपेको २ वर्षदेखि लगातार लामो समयसम्म फल दिने हुनाले अन्य खेती तुलनामा यसको खेतीबाट राम्रो आम्दानी लिन सकिने लिम्बूको भनाइ छ । 

ड्रागन फलका लागि उष्ण र उपोष्ण क्षेत्र उत्तम मानिन्छ । यसको खेती दक्षिण मोहडा भएको प्रशस्त घाम लाग्ने र समुन्द्री सतहदेखि एक हजार पाँच सय मिटरसम्म उचाइ भएको जमिनमा गर्न सकिन्छ । यो फल वार्षिक ५० देखि एक सय ५० सेन्टिमिटर वर्षा र २० देखि ३० सेल्सियस तापक्रम हुने ठाउँमा खेती गर्दा धेरै लाभ लिन सकिन्छ । नेपालमा यो फललाई सिँचाइ सुविधा भएको ठाउँ तराई, भित्री मधेस र मध्य पहाडी क्षेत्रमा खेती गर्न सकिने विज्ञहरुको निष्कर्ष छ ।