राजनीतिले रोक्यो ‘सचिव’, सेवाले बनायो ‘इतिहास’: डा. बस्नेतको कथा

विराटनगर। ओखलढुङ्गाको दुर्गम पहाडी गाउँ गाम्नाङ्टारबाट सुरु भएको एउटा साधारण यात्रा ३७ वर्षपछि कोशी प्रदेशको स्वास्थ्य प्रशासनको शीर्ष जिम्मेवारी सम्हालेर टुंगिएको छ। ‘अहेब (HA)’ बाट सेवा सुरु गरेका डा. ज्ञानबहादुर बस्नेत आज निर्देशक पदबाट अवकाश लिँदै गर्दा, उनले छोडेको पदभन्दा ठूलो विरासत हो,  निष्ठा, संघर्ष र सेवाभावको इतिहास।

दुर्गमबाट सुरु, दृढतामा उभिएको यात्रा

जहाँ स्वास्थ्य सेवा त परै जाओस्, सामान्य पहुँच पनि कठिन थियो—त्यही माटोमा हुर्किएका बस्नेतले सेवा गर्ने संकल्प बोके। झोला बोकेर गाउँ–गाउँ डुल्ने स्वास्थ्यकर्मीबाट सुरु भएको उनको यात्रा विस्तारै नीति निर्माण तहसम्म पुग्यो।

कोशी प्रदेशमै स्वास्थ्य सेवातर्फ एघारौँ तह (सह–सचिव) सम्म पुग्ने उनी एकमात्र अधिकारी बने । त्यो पनि कुनै राजनीतिक पहुँच बिना, केवल योग्यता र निरन्तर मेहनतको बलमा।

कोभिड: जब एक अधिकारी ‘कमाण्डर’ बने

डा. बस्नेतको जीवनको सबैभन्दा कठिन, तर सबैभन्दा उज्यालो अध्याय—कोभिड–१९ महामारी। जब देश आत्तिएको थियो, स्वास्थ्य प्रणाली थिचिएको थियो, त्यतिबेला प्रदेश सरकारले उनलाई ‘कोभिड कमाण्डर’ बनायो।

त्यो केवल पद थिएन, जिम्मेवारी थियो—जीवन र मृत्युबीचको। अक्सिजन अभाव, अस्पतालको चाप, संक्रमितको बढ्दो संख्या—यी सबै चुनौतीबीच उनले संयम गुमाएनन्। क्वारेन्टाइन व्यवस्थापनदेखि आइसोलेसन केन्द्र विस्तार, भेन्टिलेटर बेडको व्यवस्थापनदेखि खोप अभियानसम्म—उनको नेतृत्वले प्रणालीलाई सम्हाल्यो।

त्यो समय उनलाई न कार्यालयको समय थियो, न व्यक्तिगत जीवनको। उनी एउटा प्रशासक होइन, अग्रपंक्तिको ‘योद्धा’ जस्तै थिए।

बाबु–छोराको साझा संघर्ष

महामारीले धेरै कथा जन्मायो, तर बस्नेत परिवारको कथा विशेष बन्यो। डा. ज्ञानबहादुरले आफ्नै छोरा डा. मिलन बस्नेतलाई पनि सँगै मोर्चामा उतारे।

बाबु नीति र व्यवस्थापनमा, छोरा बिरामीको बेड छेउमा—यो दृश्यले स्वास्थ्य सेवा केवल पेशा होइन, ‘प्रतिबद्धता’ हो भन्ने सन्देश दियो। त्यो समय उनीहरू परिवार होइन, एकै लक्ष्यका दुई योद्धा थिए—ज्यान जोगाउने।

योग्यताको अगाडि राजनीति भारी

यति लामो सेवा, निष्कलंक छवि र उत्कृष्ट कार्यक्षमता हुँदाहुँदै पनि बस्नेतको यात्रामा एउटा कटु अध्याय रह्यो । ‘सचिव’ पदबाट वञ्चित हुनु।

वरिष्ठता, अनुभव र योगदानका आधारमा त्यो पद उनीकै हुनुपर्ने धेरैको विश्वास थियो। तर निर्णयको तराजु योग्यता होइन, राजनीतिक समीकरणतर्फ ढल्कियो।

यो घटना केवल एक व्यक्तिको पीडा मात्र होइन, प्रणालीकै प्रश्न हो । के हामी योग्यलाई सम्मान गर्न सक्षम छौँ ? तर, बस्नेतले कहिल्यै सार्वजनिक गुनासो गरेनन्। पदभन्दा ठूलो कर्तव्य ठानेर उनी आफ्नो बाटोमा अडिग रहे।

अवकाश: अन्त्य होइन, एउटा युगको सम्मान

आज उनी औपचारिक रूपमा अवकाश लिँदैछन्। तर, यस्तो सेवा कहिल्यै अवकाश हुँदैन। उनले बनाएका संरचना, उनले जोगाएका जीवन, उनले देखाएको नेतृत्व—यी सबै उनको स्थायी परिचय हुन्।

गाम्नाङ्टारको एउटा बालकदेखि प्रदेश निर्देशकसम्मको यात्रा केवल व्यक्तिगत सफलता होइन । यो नयाँ पुस्ताका लागि मार्गदर्शन पनि हो। साधन नहुँदा पनि सपना देख्न सकिन्छ, र इमानदारी भए सफलता ढिलो भए पनि टाढा हुँदैन भन्ने उनकाे जीवनयात्राबाट सन्देश लिन सकिन्छ  ।

डा. ज्ञानबहादुर बस्नेतको यात्रा एउटा पदमा टुंगिएको होला, तर उनको कथाले अझै धेरैलाई अघि बढ्न प्रेरित गरिरहनेछ।