रिसको पाँच मिनेट, सधैंका लागि सकिने जिन्दगी

काठमाडौं । एउटा फोन गलत नम्बरमा लाग्छ । केही मिनेट भनाभन हुन्छ । भेट्न बोलाइन्छ । अनि चक्कु चल्छ । दुई दाजुभाइको ज्यान जान्छ ।

कहीं गाँजाको खिल्लीमा विवाद हुन्छ । साथीहरूबीच हात हालाहाल सुरु हुन्छ । केहीबेरमै धारिलो हतियार निस्किन्छ र एउटा युवक सडकमा ढल्छ ।

कहीं दिदी–भिनाजुको सम्बन्धको कुरा उठ्छ । परिवारभित्रको सामान्य तनाव चर्किन्छ । रिसले नियन्त्रण गुमाउँदा भिनाजुकै हातबाट सालोको हत्या हुन्छ । यी फरक–फरक घटना हुन् । तर सबैको अन्त्य एउटै छ । क्षणिक आवेगमा एउटा ज्यान समाप्त ।

पछिल्लो समय नेपालमा भइरहेका हत्या घटनाहरू हेर्दा धेरै अपराध कुनै ठूलो योजनाबाट होइन, सामान्य विवाद र तत्कालको रिसबाट भएको देखिन्छ । प्रहरी फाइलमा दर्ज भएका घटनाहरूमा करोडौँको लेनदेन, संगठित आपराधिक योजना वा पुरानो दुश्मनीभन्दा बढी देखिन्छ । आवेग, असहिष्णुता र नियन्त्रण गुमेको मानसिकता ।

काठमाडौं, ललितपुर, नुवाकोट, पोखरा  ठाउँ फरक छन्, तर घटनाको मनोविज्ञान उस्तै देखिन्छ । सामान्य विवाद किन यति छिट्टै हिंसामा बदलिन्छ ?

प्रहरी अधिकारीहरू यसको एउटा कारण समाजमा बढ्दो आक्रामकता भएको बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार लागुऔषधको प्रयोग, अस्थिर सामाजिक वातावरण, बेरोजगारी, डिजिटल दुनियाँको प्रभाव र ‘तुरुन्त प्रतिक्रिया’ दिने बानीले मानिसको धैर्यता कमजोर बनाइरहेको छ ।

मनोचिकित्सकहरू भन्छन्, मानिस रिसाउँदा केही मिनेटका लागि विवेकभन्दा आवेग हाबी हुन्छ । त्यही समयमा नियन्त्रण गुमे हिंसा हुन सक्छ ।

पहिले गाउँघरमा झगडा छुट्याउन छिमेकी आउँथे, परिवारले सम्झाउँथ्यो, मान्छे पछि हट्थे । अहिले सानो विवादमा पनि “देखाइदिन्छु” भन्ने मानसिकता बलियो बन्दै गएको समाजशास्त्रीहरू बताउँछन् ।

सामाजिक सञ्जालले पनि आक्रामक व्यवहारलाई सामान्यजस्तै बनाइदिएको उनीहरूको बुझाइ छ । भिडन्त, धम्की र ‘दादागिरी’ शैलीका सामग्रीले विशेषगरी युवाहरूमा तत्काल प्रतिक्रिया दिने प्रवृत्ति बढाएको विश्लेषण छ ।

हत्या हुने अधिकांश घटनामा अपराधी र पीडित अपरिचित हुँदैनन् । साथी, आफन्त, छिमेकी वा चिनजानकै व्यक्ति संलग्न हुने गरेका छन् । यसले अर्को डरलाग्दो संकेत पनि गर्छ । मानिसहरू बाहिरको अपराधीभन्दा आफ्नै रिसबाट बढी असुरक्षित बन्दै गएका छन् ।