खाली पेटमा लिची खानु जोखिमपूर्ण, बालबालिकामा गम्भीर असर पर्न सक्ने चेतावनी

काठमाडौँ । गर्मीयाम सुरु भएसँगै बजारमा लिचीको बिक्री बढेको छ । स्वादिलो, रसिलो र पोषक तत्वले भरिपूर्ण मानिने लिची स्वास्थ्यका लागि लाभदायक भए पनि खाली पेटमा यसको सेवन गर्दा गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्तिन सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।

विभिन्न अनुसन्धानले देखाएअनुसार लिचीमा पाइने हाइपोग्लिसिन–ए (Hypoglycin-A) र मिथिलिन साइक्लोप्रोपाइल ग्लाइसिन (MCPG) नामक यौगिकहरूले शरीरमा ग्लुकोज उत्पादनको प्रक्रियामा असर पुर्‍याउन सक्छन्। विशेषगरी लामो समयदेखि भोकै रहेका वा कुपोषित बालबालिकाले खाली पेटमा धेरै लिची खाएमा रगतमा चिनीको मात्रा अचानक घट्ने जोखिम रहन्छ।

लिची र इन्सेफलाइटिसबीचको सम्बन्ध

चिकित्सा अनुसन्धान जर्नल द ल्यान्सेट ग्लोबल हेल्थ मा प्रकाशित अध्ययनअनुसार लिचीमा रहेका केही यौगिकले शरीरको ऊर्जा उत्पादन प्रक्रियामा अवरोध पुर्‍याउँछन्। यसले रगतमा चिनीको मात्रा अत्यधिक घटाएर हाइपोग्लाइसेमिया निम्त्याउन सक्छ।

भारतको बिहार राज्यको मुजफ्फरपुर क्षेत्रमा केही वर्षअघि गर्मीयाममा बालबालिकाको रहस्यमय मृत्युका घटनापछि गरिएको अनुसन्धानले खाली पेटमा अत्यधिक लिची सेवन र ती घटनाबीच सम्बन्ध रहेको निष्कर्ष निकालेको थियो। अनुसन्धानमा विशेषगरी कुपोषित र रातिको खाना पर्याप्त नखाने बालबालिका बढी जोखिममा रहेको पाइएको थियो।

को हुन् बढी जोखिममा ?

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार १ देखि १० वर्ष उमेर समूहका बालबालिका, कुपोषित बालबालिका, मधुमेहका बिरामी तथा रगतमा चिनीको मात्रा असन्तुलित हुने समस्या भएका व्यक्तिहरू बढी सावधान हुनुपर्छ।

कुपोषित बालबालिकाको शरीरमा ग्लाइकोजेनको भण्डारण कम हुने भएकाले खाली पेटमा लिची खाँदा शरीरले आवश्यक ग्लुकोज उत्पादन गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले बेहोस हुने, दौरा पर्ने तथा गम्भीर अवस्थामा मृत्यु समेत हुन सक्ने जोखिम बढाउँछ।

लिची खानुअघि ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

अमेरिकी कृषि विभाग (USDA) का अनुसार लिची भिटामिन–सी, फाइबर र एन्टिअक्सिडेन्टको राम्रो स्रोत हो। तर यसको सुरक्षित सेवनका लागि केही सावधानी अपनाउन आवश्यक छः

कहिल्यै पनि खाली पेटमा लिची नखाने।
खाना खाएपछि मात्र सीमित मात्रामा सेवन गर्ने।
राम्रोसँग पाकेको लिची मात्र खाने।
बालबालिकाले ६–७ वटाभन्दा बढी र वयस्कले १०–१२ वटाभन्दा बढी लिची एकैपटक नखाने।
मधुमेहका बिरामीले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्र सेवन गर्ने।
लिची खाएपछि अस्वस्थता महसुस भए तुरुन्त स्वास्थ्यकर्मीको परामर्श लिने।
लाभदायक पनि छ लिची

विज्ञहरूका अनुसार लिची आफैंमा हानिकारक फल होइन। यसमा प्रशस्त भिटामिन, खनिज तथा एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन्, जसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ। तर खाली पेटमा अत्यधिक मात्रामा सेवन गर्दा विशेष समूहका व्यक्तिमा स्वास्थ्य जोखिम बढ्न सक्छ।

त्यसैले यो स्वादिलो मौसमी फलको आनन्द लिँदा मात्रा र समयको ख्याल राख्नु आवश्यक छ। उचित तरिकाले सेवन गरेमा लिची स्वास्थ्यका लागि लाभदायक फल नै मानिन्छ।