पहाडका खेतमा बग्ने पसिना : जसले हाम्रो भान्सामा जीवन पाक्छ

काठमाडाैं ।पहाडको काखमा फैलिएका हरिया सिँढीनुमा खेतहरू हेर्दा जो–कोहीको मन लोभिन्छ। बिहानको सुनौलो घाम ती खेतमाथि पर्दा लाग्छ, प्रकृतिले आफैँ एउटा सुन्दर चित्र कोरेकी छ। कुहिरो बिस्तारै हट्दै जान्छ, चराहरूको चिरबिर सुरु हुन्छ, खोला आफ्नै लयमा बगिरहेको हुन्छ। टाढाबाट हेर्दा यो दृश्य केवल सुन्दर देखिन्छ, तर नजिक पुगेर हेर्दा त्यही हरियालीभित्र हजारौँ किसानका सपना, संघर्ष, आँसु र पसिनाका कथा लुकेका हुन्छन्।

अझ गाउँका धेरै घरमा घडीले होइन, कुखुराको डाकले बिहान हुन्छ। सूर्योदय हुनुअघि नै किसान उठिसकेको हुन्छ। चुलोमा चिया तताउँदै, गोरुलाई घाँस हाल्दै, काँधमा कोदालो र डोको बोकेर ऊ खेततिर लाग्छ। उसको दिन कुनै कार्यालयको समयजस्तो निश्चित हुँदैन। घाम उदाएदेखि अस्ताएसम्मको समय पनि कहिलेकाहीँ उसको मेहनतका लागि पर्याप्त हुँदैन।

खेतमा रोपिएको एउटा बिरुवा सजिलै हुर्किँदैन। त्यसलाई हुर्काउन किसानले आफ्ना अनगिन्ती रहर त्यागेको हुन्छ। चर्को घाममा पसिना बगाएको हुन्छ। असिनाले बाली सखाप पार्ला कि भन्ने डर बोकेको हुन्छ। खडेरीले पानी सुकाउँछ कि, पहिरोले खेत बगाउँछ कि, रोगले बाली नष्ट गर्छ कि भन्ने चिन्ताले रातभर निद्रा हराएको हुन्छ। तर पनि अर्को बिहान फेरि उही आशा बोकेर खेतमा पुग्छ। किनकि किसानसँग हार मान्ने विकल्प हुँदैन।

हामीले बजारबाट किनेर ल्याएको चामलको एउटा दाना, मकैको एउटा घोगा, कोदोको एउटा बाला वा तरकारीको एउटा गेडाभित्र किसानको पसिना मात्र होइन, उसको परिवारको सपना पनि मिसिएको हुन्छ। हामीले थालमा सजिलै राखेर खाने भोजन कसैको महिनौँको मेहनतको परिणाम हो। हाम्रो एक गाँस अन्नका लागि कसैले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा माटोसँग बिताएको हुन्छ।

दुःखको कुरा, यही किसानको अनुहारमा मुस्कान कमै देखिन्छ। कहिले मल पाइँदैन, कहिले बीउ महँगो हुन्छ, कहिले उत्पादनको मूल्य नै पाउँदैन। बजारमा बिचौलियाले कमाउँछन्, तर खेतमा पसिना बगाउने किसान भने ऋणमै डुब्छ। कहिलेकाहीँ उत्पादन बेचेर आएको रकमले बीउ र मलको खर्चसमेत धान्दैन। त्यसबेला पनि उसले खेती छोड्दैन, किनकि उसलाई विश्वास हुन्छ—माटोले कहिल्यै धोका दिँदैन।

आज गाउँका धेरै खेत बाँझिँदै छन्। युवा रोजगारीका लागि विदेशिएका छन्। आमाबुवा मात्रै गाउँमा बाँकी छन्। ढाड दुख्दादुख्दै, घुँडा नचल्दाचल्दै पनि उनीहरू खेत जोत्न छोड्दैनन्। उनीहरूलाई थाहा छ—यदि खेत बाँझियो भने भोलिको पुस्ताले अन्न होइन, परनिर्भरता फलाउनेछ।

हामी सहरमा बसेर कहिलेकाहीँ महँगो भयो भनेर गुनासो गर्छौँ। तर त्यो मूल्यभित्र किसानले भोगेको दुःख देख्दैनौँ। हामीले खेर फाल्ने एउटा गाँस अन्नका लागि कसैले महिनौँसम्म घाम, पानी, हिउँद र वर्षासँग लडेको हुन्छ। त्यसैले अन्नको सम्मान गर्नु भनेको किसानको सम्मान गर्नु हो।

किसान केवल अन्न उत्पादन गर्ने व्यक्ति होइन। ऊ राष्ट्रको जीवनदाता हो। ऊ भोकसँग लड्ने पहिलो योद्धा हो। देशको खाद्य सुरक्षाको मेरुदण्ड हो। यदि किसानको हात रोकियो भने शहरका चम्किला भवन, ठूला सडक र आधुनिक जीवनशैली सबै अर्थहीन बन्छन्। किनकि पेट खाली भएपछि कुनै पनि विकासले अर्थ राख्दैन।

त्यसैले किसानको सम्मान केवल भाषणमा सीमित हुनु हुँदैन। उसले उत्पादन गरेको अन्न किनेर, स्वदेशी उत्पादनलाई प्राथमिकता दिएर, अन्नको दुरुपयोग नगरेर र कृषि पेशाप्रति सम्मानको भावना विकास गरेर मात्रै किसानप्रतिको हाम्रो कर्तव्य पूरा हुन्छ।

आज पनि पहाडका ती सिँढीनुमा खेतहरूमा कसैले पसिना बगाइरहेको छ। कसैले आफ्ना छोराछोरीको भविष्यका लागि सपना रोपिरहेको छ। कसैले हाम्रो भोलिको भोजन सुरक्षित गरिरहेको छ। त्यसैले जब तपाईंको थालमा अन्नको एक गाँस आइपुग्छ, एकछिन ती माटोमा झुकेका हातहरू सम्झिनुहोस्। त्यो अन्नसँगै कसैको पसिना, आशा, संघर्ष र जीवन पनि हाम्राे थालसम्म आइपुगेको छ।

किसानको सम्मान गरौँ। स्वदेशी उत्पादन रोजौँ। अन्नको कदर गरौँ। किनकि किसान बाँच्यो भने मात्रै हाम्रो भोलि सुरक्षित रहनेछ।