युवालाई विदेशिन बाध्यता होइन, रोजाइ बनाउने शिक्षा र उद्योगबीच सहकार्य आवश्यक

काठमाडौँ । नेपालमा युवालाई स्वदेशमै रोजगारी र उद्यमशीलताको अवसर सिर्जना गर्दै विदेशिने बाध्यतालाई रोजाइमा बदल्न शिक्षा, सीप, उद्यमशीलता र उद्योगबीचको खाडल अन्त्य गर्नुपर्नेमा सरोकारवालाले जोड दिएका छन्।

नेपाल अटोमोबाइल्स इम्पोर्टर्स एन्ड म्यानुफ्याक्चरर्स एसोसिएसनले आयोजना गरेको नाइमा मोबिलिटी एक्स्पो २०२६ का अवसरमा आयोजित ‘प्रतिभा भित्र्याउने र कामदार बाहिर पठाउने : प्रक्रियामार्फत नेपालमा शिक्षा, सीप र उद्यमशीलताको खाडल पुर्ने’ विषयक संवादमा सहभागीले युवालाई स्वदेशमै भविष्य देख्ने वातावरण बनाउन सरकार, शैक्षिक क्षेत्र र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका हुन्।

उद्यमी तथा सांसद विदुषी राणाले नेपालबाट युवाहरू विदेशिनु बाध्यता नभई रोजाइ बन्नुपर्ने बताइन्। नेपालमै उद्योग, सूचना प्रविधि, होटल, अटोमोबाइललगायतका क्षेत्रमा पर्याप्त सम्भावना रहे पनि नीतिगत जटिलता, लगानीको असुरक्षा र अवसरको कमीका कारण युवाहरू विदेशिन बाध्य भइरहेको उनको भनाइ छ।

उनले युवालाई स्वदेशमै रोक्न सरकार र निजी क्षेत्रले रोजगारी तथा उद्यमशीलतामैत्री वातावरण निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिइन्। व्यवसाय सुरु गर्न दर्ता, कर, अनुमति र वित्तीय स्रोतका लागि विभिन्न सरकारी कार्यालय धाउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्दै एकद्वार प्रणाली लागू गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

उनका अनुसार युवामा क्षमता र नयाँ सोच भए पनि त्यसलाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने वातावरण अझै सहज छैन। राज्यले उद्यम गर्न चाहने युवालाई प्रोत्साहन, सहुलियतपूर्ण वित्तीय पहुँच र आवश्यक कानुनी सहजीकरण उपलब्ध गराउन सके स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने वातावरण बन्न सक्छ।

नाइमा संस्थापक तथा उद्यमी सौरभ ज्योतीले आगामी पाँचदेखि १० वर्षभित्र नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रलाई ‘नेपालमा जोड्ने’ अवस्थाबाट ‘नेपालमै उत्पादन गर्ने’ दिशातर्फ लैजान सकिने बताए। त्यसका लागि सवारीसाधनको जडान उद्योगसँगै पार्टपुर्जा तथा विभिन्न सामग्रीको स्थानीय उत्पादन र आपूर्ति शृंखला विकास गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

उनले नेपालको शिक्षा प्रणाली र निजी क्षेत्रको आवश्यकताबीच ठूलो खाडल रहेको बताए। उद्योगले खोजेको जनशक्ति र शैक्षिक संस्थाले उत्पादन गर्ने जनशक्तिबीच तालमेल नहुँदा एकातिर दक्ष कामदारको अभाव र अर्कोतिर शिक्षित युवामा बेरोजगारीको समस्या देखिएको उनको भनाइ छ।

उद्योगको आवश्यकताअनुसार पाठ्यक्रम विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै ज्योतीले विद्यार्थीलाई केवल प्रमाणपत्रमुखी शिक्षाभन्दा सीप, प्रयोगात्मक ज्ञान र उद्यमशीलतासँग जोड्नुपर्ने बताए। शिक्षण संस्थाले उद्योगसँग सहकार्य गरेर विद्यार्थीलाई अध्ययनकै क्रममा व्यावहारिक अनुभव दिने व्यवस्था गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

नेपालमा रोजगारी सिर्जनामा निजी क्षेत्रको ठूलो योगदान रहेको उल्लेख गर्दै उनले उद्यमी र लगानीप्रतिको विश्वास बढाउने तथा लगानीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने वातावरण निर्माण गर्न सरकार गम्भीर हुनुपर्ने बताए।

सरोकारवालाका अनुसार नेपालमा हरेक वर्ष ठूलो सङ्ख्यामा युवा रोजगारीको खोजीमा विदेशिने गरेका छन्। उनीहरूलाई स्वदेशमै रोक्न केवल रोजगारी सिर्जना गरेर मात्र पर्याप्त हुँदैन। गुणस्तरीय शिक्षा, बजारको मागअनुसारको सीप, लगानीको अवसर र व्यवसाय सञ्चालनका लागि सहज वातावरण एकैसाथ आवश्यक हुन्छ।

उद्योगले आवश्यक जनशक्ति आफैँ खोज्नुपर्ने र शैक्षिक संस्थाले उद्योगको आवश्यकता बुझ्न नसक्ने अहिलेको अवस्थाले नेपालको श्रम बजारमा ठूलो असन्तुलन सिर्जना गरेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।

त्यसैले विश्वविद्यालय तथा प्राविधिक शिक्षालय, निजी क्षेत्र र सरकारबीच नियमित संवाद तथा सहकार्यको संयन्त्र विकास गर्नुपर्नेमा सरोकारवालाले जोड दिएका छन्। शिक्षा र रोजगारीबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउन सके विदेशिने युवालाई स्वदेशमै अवसर खोज्ने वातावरण निर्माण गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।

नेपालमा सम्भावना नभएको होइन, सम्भावनालाई रोजगारी र उद्यममा बदल्ने वातावरण कमजोर रहेको निष्कर्ष निकाल्दै उनीहरूले राज्यले नीतिगत सुधार, निजी क्षेत्रले लगानी विस्तार र शैक्षिक क्षेत्रले बजारमुखी जनशक्ति उत्पादनमा ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।