‘नेपाली भएरै मर्न पाऊँ’ : ८२ वर्षदेखि नागरिकताको पर्खाइमा रामदेव, पीडामा तीन पुस्ता

झापा । झापाको दमक नगरपालिका–८, विरानटोलको एउटा जस्ताले बारिएको सानो झुप्रोमा ८२ वर्षीय रामदेव महतोको जीवन बितिरहेको छ। साँझ परेपछि वरपरका घर उज्यालोले झिलिमिली हुन्छन्, तर रामदेवको घर अन्धकारमै डुब्छ। न बिजुली छ, न खानेपानीको धारा। अरूको ट्युबवेलबाट पानी मागेर ल्याउनुपर्छ, सडकबत्तीको उज्यालोमा खाना खानुपर्छ।

यो अभावको मूल कारण गरिबी मात्र होइन, नागरिकता नहुनु हो।

झापाको गौरीगञ्ज गाउँपालिका–३ मा जन्मिएका रामदेवसँग आजसम्म नेपाली नागरिकताको प्रमाण छैन। त्यसैले उनले न बिजुलीको मिटर जडान गर्न पाएका छन्, न सामाजिक सुरक्षा भत्ता। उमेर ढल्किँदै जाँदा पनि राज्यबाट पाउने कुनै सुविधा उनको पहुँचमा पुगेको छैन।

रामदेव र उनकी ७५ वर्षीया पत्नी देवी महतो कवाडी संकलन गरेर गुजारा चलाइरहेका छन्। वर्षायाममा टिनको छानो चुहिँदा रातभर भिजेर बस्नुपर्ने बाध्यता छ।

छोरी वसन्ती महतोका लागि पनि बुबाको नागरिकता नहुनु अभिशाप बनेको छ। बुबाले नागरिकता नपाएकै कारण उनी आफैं पनि नागरिकताविहीन छिन्। वैवाहिक जीवन टुटेपछि माइत फर्किएकी वसन्ती अहिले ठेलामा चिया बेचेर परिवार पालिरहेकी छन्। नागरिकता नहुँदा उनको पढाइ, रोजगारी र भविष्य नै अन्योलमा परेको छ। अब यही समस्या उनका छोरासम्म पुग्ने जोखिम बढेको छ।

रामदेवका अनुसार बाल्यकालमै बुबाआमाको मृत्यु भएपछि नागरिकता बनाउने प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन। पछि नागरिकताको आवश्यकता महसुस हुँदा आवश्यक प्रमाण जुटाउन नसकेकाले प्रशासनको ढोका पटक–पटक धाए पनि खाली हात फर्किनुपरेको छ।

‘म यही देशमा जन्मिएको नेपाली हुँ। तर प्रमाण मागिन्छ। सानैमा बुबाआमा बिते, कहाँबाट ल्याऊँ प्रमाण ?’ भन्दै रामदेव गहभरि आँसु पार्छन्।

यता झापाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शिवराम गेलालले कानुनी आधारबिना नागरिकता दिन नसकिने बताए। उनका अनुसार सम्बन्धित व्यक्तिको तीनपुस्तेभित्रका प्रमाण वा अन्य कागजात भए त्यसका आधारमा प्रक्रिया अघि बढाउन सकिन्छ। आवश्यक प्रमाण नभए प्रशासनले कानुनअनुसार निर्णय गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनको भनाइ छ।

तर कानुनी प्रक्रियाभन्दा ठूलो रामदेवको एउटा मात्रै चाहना छ।

‘मेरो जीवन त अब धेरै बाँकी छैन। तर म मर्नुअघि कम्तीमा नेपाली नागरिक हुँ भनेर चिनिन पाए पुग्छ। मेरो छोरी र नातिले पनि यही पीडा भोग्न नपरोस्,’ उनी भावुक हुँदै भन्छन्।

रामदेवको कथा एउटा व्यक्तिको मात्र होइन, नागरिकताको अभावले पुस्तौँसम्म कसरी अधिकार, पहिचान र भविष्य खोस्न सक्छ भन्ने यथार्थको पीडादायी उदाहरण बनेको छ। 

याे समाचार झापाबाट चिरञ्जीवी घिमिरेले नयाँपत्रिकामा लेखेका छन् ।