अमेरिकी अनुसन्धानकर्ताहरुको दावी : काठमाडौं अझै ठुलो भूकम्पको जोखिममा

काठमाडौं, २२ मंसिर । नेपालमा झण्डै नौ हजारको ज्यान जाने गरी र झण्डै ६ लाख भौतिक संरचनाहरुको क्षती हुने गरि भूकम्प गएको डेढ बर्ष नाघेको छ । नेपालमा उक्त ठुलो भूकम्प गएको डढ बर्ष ननाघ्दै नेपालको काठमाडौं उपत्यका र हिमालयन क्षेत्र वरिपरि फेरि अर्को ठुलो भूकम्प जानसक्ने विज्ञहरुले चेतावनी दिएका छन् । गत वर्षको भूकम्पछि गरिएका स्थलगत अनुसन्धान तथा विश्लेषणले १२४ माइल लामो हिमालयन फ्रन्टल फल्ट यस्तो अवस्थामा छ, जसले ८ रेक्टर स्केल वा सो भन्दा ठूलो म्याग्नेच्युटको भूकम्प पैदा गर्न सक्छ । यसबाट १५ देखि ३० फिट अग्लो दरार पैदा हुन सक्ने देखाएको छ । शोधकर्ताहरुका अनुसार गत वर्षको विनाशकारी भूकम्प तथा त्यसपछिका पराकम्पहरु अझै शक्तिशाली भुइँचालो आउन सक्ने खतराका संकेत हुन् । अमेरिकाको नेवादा विश्वविद्यालयका शोधकर्ता सहितको अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान टोलीले गत वर्षको भुइँचालोपछि काठमाडौं लगायत फल्ट लाइन क्षेत्रमा स्थलगत अध्ययन तथा विश्लेषण गरेको छ । शोधकर्ताहरुले त्रिवेणी र वागमती क्षेत्रको जमिनमा दुई गहिरो प्वाल खोपेर संरचनात्मक र रेडियोकार्वन सम्बन्धमा अध्ययन गर्नुका साथै फल्ट एरियामा चट्टान तथा माटोको पत्रहरुको समेत अनुसन्धान गरे । त्यसक्रममा उनीहरुले हजारौँ वर्ष पहिलेको भूकम्पबाट जमीन स्थानान्तरण भएको प्रमाण फेला पारे । काठमाडौंबाट झण्डै २ सय किलोमिटर दक्षिणमा पर्ने त्रिवेणीमा उनीहरुले कम्तिमा १५ फिट ठाडो भिन्नता रहेको भिरालो किनारा पत्ता लगाए, जुन सन् १२२१ देखि १२६२ को बीचको भूकम्पीय गतिविधिका कारण जमीन सरेर भएको हो । त्यस्तै वागमती क्षेत्रमा उनीहरुले ३० फिट भर्टिकल सेपरेसन फेला पारे जुन सन् १०३१ र १३२१ के बीचमा निर्माण भएको हो । सेन्टर फर नियोटेक्टोनिक स्टडिजका निर्देशक तथा भौतिक विज्ञानका प्राध्यापक समेत समेत शोधकर्ता स्टेभ वेस्नस्कीले पछिल्लो २ हजार वर्षयताका भूकम्पीय अवशेषहरुको अध्ययन गर्नका लागि काठमाडौं र आसपासमा खाडल खनेर फल्ट लाइनका साथै चट्टान र माटोको अध्ययन गरिएको बताए । उनले पछिल्लो २० वर्षदेखि हिमालय फ्रन्टल फल्टको अध्ययन गरिरहेका छन् । ऐतिहासिक अध्ययन तथा अहिलेको अवस्थालाई तुलना गर्दा उक्त क्षेत्रका फल्टहरु गोरखा भुकम्पभन्दा पनि ठूलो भूकम्प ल्याउन सक्षम रहेको देखिएको उनले बताएका छन् ।