बहाइड्रोले सुकायो मिस्त्री खोला, हराए असला माछा

म्याग्दी । मिस्त्री खोला मा जलविद्युत् आयोजना बनेपछि स्थानीयले माछा र अन्य जलचर हराउन थालेको गुनासो गरेका छन् । अन्नपूर्ण गाउँपालिका–४ नारच्याङ हुँदै बग्ने खोलामा पानीको सतह घटेपछि असला माछासहित पाहा जस्ता जलचरसमेत पाइन छाडेको स्थानीय बताउँछन् ।

स्थानीय अविन चोचाङ्गीका अनुसार पहिले मिस्त्री खोलामा प्रशस्त माछा पाइन्थ्यो । तर जलविद्युत् आयोजनाले खोलाको पानी सुरुङमार्फत विद्युत्गृहमा लैजान थालेपछि खोलाको प्राकृतिक स्वरूप नै बदलिएको छ । “पहिले खोलाभरि माछा देखिन्थ्यो, अहिले पानी नै घटेपछि जलचर हराए,” उनले भने ।

वि.सं. २०७७ मा ४२ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा आएपछि हिउँद याममा खोलामा न्यून मात्र पानी बग्ने गरेको छ । विशेषगरी दोभिल्लादेखि कालीगण्डकी दोभानसम्मको क्षेत्रमा पानीको मात्रा घट्दा माछा मारेर जीविकोपार्जन गर्ने स्थानीयहरू वैकल्पिक पेसातर्फ धकेलिएका छन् ।

पहिले बाँसबोट, नारच्याङ र पटार टोलका धेरै परिवार माछा मारेरै गुजारा चलाउँथे । अहिले भने उनीहरू ज्याला मजदुरी र खेतीपातीमा निर्भर हुन बाध्य छन् ।

भुरुङ तातोपानी का होटल व्यवसायी अमृतमान शेरचनका अनुसार मिस्त्री खोलाको असला माछा पर्यटकबीच निकै लोकप्रिय थियो । स्थानीय उत्पादनले माग धान्न नसक्ने अवस्था अहिले उल्टिएर माछा नै बाहिरबाट ल्याउनुपर्ने स्थिति बनेको उनले बताए ।

स्थानीय बजारमा असला माछाको मूल्य प्रतिकिलो १५ सयदेखि १७ सय रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको छ । तर अहिले स्थानीय माछा दुर्लभ बन्दै गएको छ ।

वडा अध्यक्ष लोकबहादुर फगामीले जलविद्युत् आयोजनाले गाउँमा सडक, पूर्वाधार र रोजगारीको अवसर ल्याए पनि वातावरणीय असर गम्भीर देखिन थालेको स्वीकार गरे । उनका अनुसार माछा हराउनु, पानीका मुहान सुक्नु र वन्यजन्तु विस्थापित हुनु अहिलेका मुख्य समस्या बनेका छन् ।

नियमअनुसार आयोजनाले खोलामा न्यूनतम १० प्रतिशत पानी छाड्नुपर्ने भए पनि त्यसले प्राकृतिक प्रणाली जोगाउन पर्याप्त नभएको स्थानीयको गुनासो छ ।

नारच्याङ अहिले “ऊर्जा गाउँ”का रूपमा चिनिन्छ । यहाँ ठूला–साना गरी दर्जनभन्दा बढी जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा छन् भने केही निर्माणाधीन र केही अध्ययन चरणमा रहेका छन् । तर विकाससँगै स्थानीयले नदी, माछा र प्रकृतिको मूल्य चुकाउन थालेको गुनासो बढ्दै गएको छ ।