बर्डफ्लुको प्रकोप : डेढ खर्बको कुखुरा उद्योग संकटमा, किसानदेखि उपभोक्तासम्म असर

काठमाडौं । नेपालमा बर्डफ्लु (एभियन इन्फ्लुएन्जा) को संक्रमण फैलिँदै जाँदा करिब डेढ खर्ब रुपैयाँको कुखुरा उद्योग गम्भीर संकटमा परेको छ। संक्रमणका कारण लाखौं कुखुरा, अण्डा र दाना नष्ट गर्नुपरेपछि किसानको लगानी जोखिममा परेको छ भने बजार, रोजगारी र खाद्य सुरक्षामै समेत असर देखिन थालेको छ।

सुरुवातमा केही व्यावसायिक फार्ममा सीमित रहेको संक्रमण अहिले विभिन्न जिल्लामा फैलिएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर कुखुरा पालक किसान, दाना उद्योग, ह्याचरी, ढुवानी व्यवसायी, खुद्रा व्यापारीदेखि उपभोक्तासम्म परेको छ।

पोल्ट्री व्यवसायीहरूको अनुमानअनुसार नेपालको कुखुरा उद्योगमा करिब एक खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानी रहेको छ। लाखौं व्यक्तिको रोजगारीसँग जोडिएको यो क्षेत्र अहिले उत्पादन र बजार दुवै मोर्चामा दबाबमा परेको छ।

पोल्ट्री व्यवसायी दयाराम महतका अनुसार बर्डफ्लुको त्रासका कारण विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकामा कुखुराको मासु र अण्डाको दैनिक खपत २० देखि ३० प्रतिशतसम्म घटेको छ। वैज्ञानिक रूपमा सुरक्षित भए पनि उपभोक्तामा अझै भ्रम र डर कायम रहेको उनको भनाइ छ।

संक्रमण पुष्टि भएका फार्ममा रोग नियन्त्रणका लागि लाखौं कुखुरा, अण्डा र ठूलो परिमाणमा दाना नष्ट गरिएकाले किसानले ठूलो आर्थिक क्षति व्यहोर्नुपरेको छ। नेपाल लेयर्स कुखुरापालक संघका अध्यक्ष विनोद पोखरेलले सरकारले क्षतिपूर्तिको व्यवस्था गरे पनि राहत वितरणमा ढिलाइ हुँदा किसानलाई पुनः व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन भइरहेको बताए।

पशु सेवा विभागका अनुसार कमजोर जैविक सुरक्षा (बायोसेक्युरिटी) नै संक्रमण फैलिनुको मुख्य कारण हो। काठमाडौं उपत्यका र कोशी प्रदेशमा संक्रमण नियन्त्रणउन्मुख देखिए पनि काभ्रेपलाञ्चोकमा भने अझै तीव्र रूपमा फैलिरहेको छ।

जिल्ला पशु सेवा कार्यालय धुलिखेलका अनुसार फार्ममा अनियन्त्रित आवतजावत, असुरक्षित स्रोतबाट चल्ला खरिद, खुला रूपमा दाना र पानी राख्ने अभ्यास तथा जंगली चरासँगको सम्पर्कले संक्रमण फैलाउन सहयोग गरिरहेको छ।

पशु चिकित्सक डा. मनोजकुमार शाहीका अनुसार संक्रमित पन्छी नष्ट गर्नु मात्रै दीर्घकालीन समाधान होइन। प्रत्येक फार्ममा वैज्ञानिक बायोसेक्युरिटी, नियमित निगरानी र सुरक्षित व्यवस्थापन प्रणाली लागू गर्न सके मात्र यस्ता महामारी नियन्त्रण गर्न सकिने उनको भनाइ छ।

बर्डफ्लु मुख्यतः चराचुरुङ्गीमा देखिने रोग भए पनि केही प्रकारका भाइरस मानिसमा समेत सर्न सक्ने भएकाले यसलाई जुनोटिक रोग मानिन्छ। यद्यपि यस वर्ष नेपालमा मानिसमा संक्रमण पुष्टि भएको छैन।

विज्ञहरूले अफवाहभन्दा तथ्यमा आधारित सूचना प्रवाह गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। रोगमुक्त स्रोतबाट प्राप्त कुखुराको मासु र अण्डा राम्रोसँग पकाएर सेवन गर्दा सामान्य अवस्थामा स्वास्थ्य जोखिम नहुने उनीहरूको भनाइ छ।

पशु चिकित्सक डा. वज्रकिशोर ठाकुरका अनुसार आधुनिक प्रयोगशाला विस्तार, द्रुत परीक्षण प्रणाली, प्रभावकारी रोग निगरानी, किसानमैत्री बिमा, समयमै क्षतिपूर्ति र जैविक सुरक्षामा लगानी बढाउन सके भविष्यमा यस्ता महामारीको असर उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिन्छ।

कृषि अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार मानिएको कुखुरा उद्योगलाई जोगाउन सरकार, निजी क्षेत्र, किसान र उपभोक्ताबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक रहेको सरोकारवालाको निष्कर्ष छ। वैज्ञानिक व्यवस्थापन, स्पष्ट नीति र समयमै हस्तक्षेप हुन सके बर्डफ्लुको चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न सकिने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।