आफैमाथि ढुंगाहान्नेलाई महाराज रणजीतसिंहको यस्तो न्याय ? एक प्रेरक प्रसंग

एकपटक महाराज रणजीतसिंह हात्तिमा बसेर घुम्नका लागि निस्किए । उनी रमाइलो दृश्यवलोकन गरि बाटामा जाँदैथिए । उनी जाँदै गरेको बाटाकै एक ठाँउमा केही कोटाले ढुंगा हानेर पाकेको बेल झारिरहेका थिए । उनीहरु जोडतोडले ढुंगा हिर्काएर बेल झार्ने प्रयत्न गरिरहेका थिए । संयोगले उनीहरुले हानेको एउटा सानो ढंगाले महाराज रणजीतसिंहलाई लाग्यो र ढुंगा धेरै ठुलो नभएकाले उनलाई चोट भने लागेन । महाराजलाई ढुंगाले लाग्न साथ उनको सुरक्षामा खटिएका सिपाहीले ती केटाहरुलाई महाराज रणजीत सिंह सामु पेश गरे । महाराज रणजीतले यस विषयमा आफ्ना मन्त्रीहरुको राय जान्न चाहे । मन्त्रीले भने , ‘महाराज , यसरी बाटामा बसेर जथाभावी ढुंगा प्रहार गर्ने दुष्ट केटाहरुलाई कठोर दण्ड दिनु पर्छ । यिनले यसरी रुखमा ढुंगा प्रहार गर्दा अरुलाई नै लाग्न पनि सक्थ्यो , उनीहरु घाइते पनि हुन सक्थे । अहिले महाराज स्वयं पनि झण्डै घाइते हुनु भएको थियो । मन्त्रीसँग सल्लाह लिईसकेपछि महाराजले सोधे , ‘यी केटाहरु के गरिरहेका थिए ? , ‘ सरकार यिनीहरु रुखमा ढुंगा हानिरहेका थिए , सिपाहीले जवाफ दिए । महाराजले फेरि सोधे , ‘रुखमा ढुंगा हानिरहेका थिए रे ! किन के को लागि ? ’ सिपाहीले फेरि जवाफ दिए , ‘ सरकार यिनीहरु पाकेको बेल झार्न त्यसरी ढुुंगा प्रहार गरिरहेका थिए । सिपाहीको कुरा सुनिसकेपछि केही क्षण चुप लागेर महाराज रणजीतसिंहले भने , ‘रुखले ढुंगाको चोट खाएर पनि मीठो फल दिन्छ भने म यी कलिला केटाहरुलाई कसरी दण्ड दिउँ । म मानिस भएर पनि त्यो रुख जति उदार हुन सक्दिन र ? यी सिधासाधा बच्चाहरुलाई छोडिदेउ र यिनिहरुलाई पेटभरि फलफुल खुवाउनु । किनकी , यी बिचरा त्यही फल खानका लागि ढुंगा हानिरहेका थिए । ’ महाराज रणजीतसिंहको आज्ञाको पालना तुरुन्तै गरियो । पेटभरी फल खान पाएपछि केटाहरु दंग पर्दै आआफ्ना घरतिर गए ।