कसले भित्र्यायो तीजको गीतमा ‘रत्यौली’ ?

काठमाडौं, १९ भदौ । हिन्दु नेपाली नारीहरुको महान चाड हरितालिका तीज आइतबार ब्रत तथा पूजा आरधना गरी मनाउँदैछन् । हिन्दु धर्मका देवता शिवको आरधना गरी महिलाहरुले मनाउने यो पर्वको रमाइलो पक्ष भनेको गीत संगीत हो । नितान्त नौलो भाकामा नारी बेदनाका शब्दहरु गुन्गुनाएर थपडी बजाउँदै नाचगान गर्ने भएकाले पनि तीजको रौनकता छुट्टै भेटिन्छ । तीजमा घर गरेकी चेलीले सासु, ससुरा तथा घर परिवारले दिएको कष्ट र पीडाहरु गीतका माध्यामबाट पोको फुकाउन नारीलाई स्वतन्त्रता हुन्छ । माइतीघरमा मिठो खाने र माइतीको आँगनीमा बसेर साथीसंगीहरुसँगै बसेर गीत गाएर वर्षभरीको दुःख बिर्साउने समयका रुपमा नारीहरु तीजलाई लिने गर्दछन् । महिलाहरुले घर गृहस्थीमात्रै गर्नुपर्ने, जुठोभाँडो, गोबर सोत्तर तथा घाँस दाउरामात्रै गर्नुपर्ने बाध्यता भने हाम्रो समाजमा विस्तारै कम हुँदै पनि गएको छ । त्यसैले पनि तीज गीतमा त्यस्ता भावनाहरु हराउँदै गएको हुन सक्ने संस्कृतिविद्हरु बताउँछन् ।

राष्ट्रिय कालाकारहरु विष्णु माझी, कोमल ओलीदेखि ज्योति मगरका गीतहरुमा रत्यौली खालका छन् । तीजको मौसममा मात्रै गीत गाउने केही मौसमी कलाकारहरुले पनि तीजलाई अश्लिल बनाइरहेका छन् ।

नारी बेदना पोख्ने तीज गीतहरुमा हिजोआज भने रत्यौली मिसिएको छ । विवाहका बेला बर पक्षको घरमा महिलाहरुले गाउँने रत्यौली जहाँ, पुरुषलाई निषेध गरिएको हुन्छ । अश्लिल गीत गाउने र नाच्ने भएकाले त्यहा पुरुषलाई प्रवेश नगरिएको हो । त्यस्तै खालका रत्यौली गीतहरु हिजो कलाकारहरुले तीज गीतमा पनि भित्राएका छन् । त्यस्ता गीतहरु भित्राउनेमा राष्ट्रिय स्तरका चीरपरिचित कलाकारहरु छन् । राष्ट्रिय कालाकारहरु विष्णु माझी, कोमल ओलीदेखि ज्योति मगरका गीतहरुमा रत्यौली खालका छन् । तीजको मौसममा मात्रै गीत गाउने केही मौसमी कलाकारहरुले पनि तीजलाई अश्लिल बनाइरहेका छन् । गायिका विष्णु माझीले पाँच वर्षअघि ‘झन माथि सार्यो, झन तल झर्छ, हाय मेरो फरिया’ गीत गाइन् । विष्णु माझीको यो गीत राम्रैसँग चल्यो । त्यसपछिका हरेक तीजमा विष्णु फरिया शब्द झुण्ड्याएर गीत गाएकी छन् । यस्ता गीतले तीजलाई विकृतितर्फ लैजाने भनिए पनि यस्ता गीतहरुले प्रश्रय पाउँदै गयो । गायिका कोमल ओलीले ‘पोइला जान पाम’ भन्ने गीत गाइन् । पोइला जान पामले राम्रै बजार लिएपछि उनले हरेक वर्षको तीजमा पोइ शब्द छुटाउन चाहिनन् । अहिले चाँही अति नै भएर हो वा ‘पोइ’ झुण्ड्याउनलाई हो ‘पोइ चाहियो भनेर गीत गाउने लास्टै चोटी हो’ भनेर गीत गाइन् । गायिका ज्योति मगरले पनि गीतमा मात्र होइन, तीज गीतको भिडियो नै अंग प्रदर्शन गरी निकाल्न थालिन् । त्यस्ता गीतहरु यू–ट्युबमा पनि धेरै नै डाउनलोड हुने भएपछि कलाकारहरुले ब्यापारको रुपमा लिएका छन् । ज्योतिले गत वर्ष श्रीदेवी देवकोटाको ‘चोरी खान पल्केको ढाडे बिरालो’मा छोटो लुगा लगाएर अभिनय गरिन् । त्यसलाई मिडियाहरुले रोक लगाए पनि चोरी खान पल्केकाहरुले चोरी चोरी हेरेपछि ब्यापार घट्ने कुरै भएन । श्रीदेवीले त्यसअघि ‘पिठ्यूँमा चिलायो, कन्याइदेऊ...’ भन्दै तीजमा रत्यौली भित्राएकी थिइन् । मौसमी गीत मात्रै निकाल्ने उनले यो वर्ष पनि त्यस्तै रत्यौली शब्द चयन गर्दै लोक संस्कृतिको रक्षा गर्नुपर्ने सन्देश बोकेको ‘...लाए खोल्दिन्छु’ गीत निकालेकी छन् ।

राष्ट्रिय कलाकारका रुपमा चिरपरिचित कलाकारहरुले संस्कृतिलाई जर्गेर्ना गर्नुसट्टा विकृति बढाउँदै लैजाने हो भने अन्य मौसमी कलाकार तथा ब्यापारीहरुले यसको फाइदा लिनेछन् ।

अघिल्लो वर्ष अर्काको गीतमा नाचेरै चर्चामा आएकी मोडल तथा गायिका ज्योतिले यसपाली ‘केरा काटेर’ भन्ने गीतमा भित्री बस्ने देखिने गरी नै नाचेपछि गीत प्रतिबन्ध लगाइयो । तर पनि यू ट्युब प्रतिबन्धित गीतहरु अझै राखिएका छन् । ज्योतिले ‘यसपालीको तीजमा दरको साटो रक्सी खाइन्छ’ भनेर भनेर अर्को रत्यौली भाकाको गीत पनि निकालिन् । ज्योतिको गीतमा प्रतिबन्ध लगाउने राष्ट्रिय लोकदोहोरी प्रतिष्ठानले निर्णय गरे पनि उनको यो प्रवृत्ति रोकिएको छैन । राष्ट्रिय कलाकारका रुपमा चिरपरिचित कलाकारहरुले संस्कृतिलाई जर्गेर्ना गर्नुसट्टा विकृति बढाउँदै लैजाने हो भने अन्य मौसमी कलाकार तथा ब्यापारीहरुले यसको फाइदा लिनेछन् । त्यसैले तीजलाई तीजबाट रत्यौली बनाउने हो भने राज्यले नै तीज मनाउन प्रतिबन्ध लगाइदिने सम्भावना पनि उत्तिकै रहन्छ । त्यसतर्फ राष्ट्रिय कलाकारहरुले ध्यान दिने कि !   हेर्नुहाेस् भिडियाे https://www.youtube.com/watch?v=VmXvKmKR6s0