भारतीय सञ्चार माध्यमले नेपालबाट केही सिकून्

नेपालमा आएको महाभूकम्पले एउटा नयाँ बहस जन्माएको छ । भारतीय सञ्चार माध्यमले समाचारको नाममा कसैको संवेदना र सम्प्रभुतासँग खेल्नु हुन्छ कि हुँदैन भनेर । नेपालबाट #गो होम इन्डियन मिडिया भन्ने ट्रेन्ड चलेपछि यसले नयाँ बहसलाई जन्म दिएको हो । पछिल्लो अवस्थासम्म यो ट्रेन्डमा सबैभन्दा तिखो प्रतिक्रिया भारतीयहरुले नै जनाइरहेका छन् । गो होम इन्डियन मिडिया भन्ने ट्रेन्डलाई सघाउँदै भारतबाट थप दुईवटा ट्रेन्ड पनि चलाइएका छन् । पहिलो #सरी नेपाल र दोस्रो # डन्ट कम ब्याक इन्डियन मिडिया । यो भारतीय सञ्चार माध्यप्रतिको चर्को अविश्वास र त्यसले निम्त्याएको असन्तुष्टि नै हो । भारतीय मिडिया नेपालमा आलोचित हुनु स्वाभाविक कुरा हो किनकि नेपाल रिपोर्टिङमा आएका अधिकांश भारतीय पत्रकारहरुमा ‘नेपाल एउटा सम्प्रभु राष्ट्र हो, यसको आफ्नै इतिहास छ’ भन्ने सामान्य ज्ञान समेत रहेको पाइँदैन । यहाँ भारतीय सञ्चार माध्यम र पत्रकार भन्दै गर्दा ती सबै पत्रकारहरु र सञ्चार माध्यम पर्दैनन्, जो नेपालप्रति अत्यन्तै संवेदनशीलताका साथ समाचार प्रकाशित गर्ने गर्दछन् । तर \'स्कुप\' र \'टिआरपी\' बढाउने नाममा तथा मोदीको शाखिलो हुन गरिने तुच्छ प्रचारवाजीले समग्र सञ्चारजगतलाई नै नराम्रो गरी झक्झक्याएको छ । यो समय नेपालसहित मुख्यतः भारतीय सञ्चार माध्यमका लागि आफ्नो संरचनाको पुनर्रसंरचना र पुनर्मूल्यांकन गर्ने अवसर पनि हो । भारतीय सञ्चार माध्यमको मूलधारले आफूलाई समीक्षा गर्न तयार हुनुपर्छ । नेपालमा आएर भारतीय सञ्चार माध्यमले देखाएको सबैभन्दा असहिष्णु र पचाउनै नसकिने व्यवहार भनेको नेपालको राष्ट्रियताई भारतीय कुनै राज्यसँग दाज्ने भूल गर्नु नै हो । तर, हामी नेपाली सञ्चारकर्मीलाई भने यो भूल नभएर नियोजित रुपमा गरिने गतिविधि लाग्ने गर्दछ, जुन भारतीय सत्तापक्षको सोचलाई मिडियामार्फत जनमत निर्माण गर्न तयार गरिन्छ । भारतीय सञ्चार माध्यमको अस्वाभाविक गतिविधि हामीले रिपाेर्टिङ नाममा भारतीय सैनिकहरुको पछि लागेर आउँदा र त्यसका केही फुटेजहरु हेर्नासाथ शंकाको दृष्टिबाट हेरेका थियौं । तर, उद्धारको नाममा नेपाल भित्रिएकाहरुलाई हामीले त्यसबेला नै प्रतिक्रिया जनाउनु हतारो हुन्थ्यो । तर, हामीले सबै घटनालाई नियालिरहेका थियौं । नेपालमा भारतीय सञ्चार माध्यमको काँधमा बन्दुक राखेर भारतीय सत्ताले जनमत निर्माण (मुख्यतः मोदीको भक्तिगान) को अभियान चलाइरहेकै सन्दर्भमा नेपालमा भने यसले राष्ट्रिय सम्प्रभुतामै हस्तक्षेप गरिरहेको महशुस भैरहेको थियो । नेपालमा राष्ट्रियताको आगो सल्किरहँदा यसै सन्दर्भमा बीबीसी हिन्दी सेवामा सिक्किम बिलयका मुख्य योजनाकार बीएस दाससँग सिक्किम बिलयबारे चर्चा गरियो । के यो संयोग मात्रै थियो ? नेपालमा राहतको नाममा छद्म कूटनीतिक युद्ध लडिरहेका भारतीयहरु, जसलाई भारतीय विदेश विभागका अधिकारीहरुले ‘डिजास्टर डिप्लोमेसी’ को संज्ञा दिएका छन् । त्यसलाई भारतीय मिडियामार्फत लडिनु थियो तर, त्यही मिडियाले ठीक प्रोजेक्सन गर्न नसकेकै हो । त्यसको उदाहरण पाकिस्तानबाट पठाइएको \'बिफ का मसला\' भन्ने समाचार थियो । भारतीय सञ्चार माध्यममा उद्धारको प्रचार गरेर चीनको सूचना लिने प्रयास गर्नु र झुक्किएर आफ्ना हेलिकप्टर चिनियाँ सीमामा पुगे भन्दै त्यसको स्विकारोक्ति गर्नुले भारतीय सत्तापक्ष र खासगरी यसको नेतृत्व गरिरहेका मोदीको नियतलाई दर्शाउँछ । यो सही समय हो, जतिबेला भारतीय सञ्चार माध्यमले सत्ताको गुलियोमा भुल्न छाडेर जनताको पक्षमा समाचार सम्प्रेषण कसरी गर्ने भन्ने बारेमा आफ्नो समीक्षा गर्न पाउने छन् । आफूलाई सच्चाउँदै मानवीय संवेदना र अरुको सम्प्रभुतालाई प्राथमिकता दिनु पर्नेछ भन्ने जान्न पाउने छन् । भारतीय सञ्चार माध्यमले नेपालका सञ्चार माध्यमहरुसँग सिकून्– यो समय आफ्नो बचाउमा शब्द खर्च गर्ने समय होइन, आफूलाई सही मार्गमा हिँडाउन प्रयत्न गर्ने समय हो ।