सयौं कम्पनहरुबीच दोलखामा स्कुल बनाउँदा...

  वैशाख १२ र २९ गतेका विनाशकारी भूकम्प तथा लगातार आइरहेका पराकम्पनले सिंगै राष्ट्रलाई धेरथोर प्रभावित पारेको छ । यसपालिको भूकम्पले देशका धेरै पुरातात्विक वस्तु, भौतिक संरचना र मानिसको मनमष्तिष्क समेत भाँचिएका छन्, नष्ट हुन पुगेका छन् । एउटै राष्ट्रका नागरिक र सामाजिक प्राणी हुनुका नताले हामी कोही प्रत्यक्षतः प्रभावित होऔं या नहोऔं– यतिबेला एकले अर्कालाई सहानुभूति प्रकट गर्नु र घाउमा मल्हम–पट्टी लगाउनु अत्यावश्यक छ । भूकम्पका कारण यतिबेला हजारौं मानिस घरबारविहीन भएका छन् । १५ जिल्लाका मानिसको अझै पनि बस्ने बास र खाने गाँसको टुङ्गो छैन । उनीहरु खुला आकाशमुनि, बारीका पाटा र सडकमा रात गुजार्न बाध्य छन् । अभिभावकीय भूमिका पूरा गर्नबाट राज्य चुकेको छ । सत्तासंयन्त्र ठाउँ–ठाउँबाट प्राप्त भएका राहतमा झगडा गर्दै दिन बिताइरहेको छ । यस्तो बेला निकम्मा राज्यको मुख ताकेर बस्नुभन्दा सबैले आ–आफ्नै ठाउँबाट भूमिका निर्वाह गरी भूकम्पसिर्जित घाउमा मल्हम–पट्टी गर्नु जरुरी छ । यदि यसो गरिएन भने हामीसँग युवा क्रान्तिकारी हौं भन्ने नैतिकता बाँकी रहँदैन । हो, यही यथार्थतालाई आत्मबोध गरेर नै हामीले सुरु गर्यौं– जिलिङदेखि जिलु हुँदै जिरीको सहिद स्मृति स्कुलसम्म बनाइदिने हाम्रो यात्रा । हुन त म आफैं पनि १२ गतेको विनाशकारी महाभूकम्पको एउटा पीडित हुँ । मेरै घर–गोठ भत्किएका छन् । बस्ने ठाउँ छैन, खाने कुरा पनि सबै पुरिए । भौतिक श्रम गर्न सक्ने पनि परिवारमा कोही थिएनौं । यसै मेसोमा अखिल (क्रान्तिकारी) नेवाः राज्य इन्चार्ज रामचन्द्र अधिकारी नेतृत्वको टोली टहरा बनाउन जिलिङ आइपुग्यो । र, म पनि जिलिङमा टहरा बनाएर विद्यार्थी टिमसँगै पीडितको घाउमा मल्हम–पट्टी लगाउन हिँडें । ‘अहिलेका माओवादीले के काम गर्न सक्लान् र ! यिनले साँच्चै काम गर्लान् ?’ जनतामा एक खालको शंसय छाइरहेकै बेला जिलिङ आएर हाम्रो विद्यार्थी टोलीले ५ जनाको परिवार बस्न मिल्ने नमुना टहरा बनाइदिएपछि यत्रतत्र सर्वत्र हाम्रो प्रशंसा हुन थाल्यो । एक जना तामाङबा’ले त भनी पनि हाले– ‘यी त जनताका काम गर्ने पहिलाकै माओवादी पो रै’छन् त गाँठे !’ ती बा’को कुरा सुनेर मुसुक्क हाँसें म । जिलिङमै जनताका भत्केका केही घर पन्छाउँदै पुरिका सामान निकाल्ने काम ग¥यौं । जनताले त धेरै नै अपेक्षा गरेका थिए तर ती पूरा गर्ने सामथ्र्य राज्य र सरकारसँग त भएन भने हामीसँग हुने त झन् कुरै थिएन । तैपनि आफूले सक्ने टहरा निर्माण र राहत वितरण गरेर हामी काठमाडौं फर्कियौं । राहत वितरणमा पार्टीका केन्द्रीय सचिव वर्षमान पुन ‘अनन्त’ दाइ र नेतृ ओनसरी घर्ती दिदीको विशेष भूमिका रह्यो, उहाँहरुलाई जनताले धेरैधेरै धन्यवाद दिए र हाम्रो संगठनले पनि विशेष आभार प्रकट गर्यो । राजधानी फर्र्र्किएको भोलिपल्टै नेवाः राज्यको हाम्रो टिमले भूकम्पले क्षतविक्षत बनाइदिएको कीर्तिपुरस्थित सबैभन्दा पुरानो केन्द्रीय पुस्तकालय मिलाउने र व्यवस्थित तुल्याउने काम गर्यो । यसलगत्तै पार्टीले ‘राष्ट्रिय श्रम अभियान’ चलाउने भयो र त्यसमा हामी र हाम्रो टोली सहभागी हुने कुरा भयो । वैशाख १२ को भूकम्प र झन् २९ को दोस्रो ठूलो धक्कापछि त दोलखा जिल्लाको नाम सुन्नेबित्तिकै धेरैको आङ सिरिङ्ग हुने समय थियो । हामी भने त्यस्तै जोखिमपूर्ण ठाउँमा गएर नै श्रम गर्न चाहन्थ्यौं । यसर्थ नेवाः राज्य संयोजक सुरेन्द्र बस्नेत, विजय गौतम, दिपेश पुन, राजेश्वरी सुवेदीलगायतको हाम्रो टिम दोलखा जान तयार भयो । पार्टीका तर्फबाट उपाध्यक्ष नारायणकाजी श्रेष्ठले कमान्ड गर्नुभयो । वाईसीएल अध्यक्ष, माओवादी नेता एवम् सभासद गणेशमान पुन दाइको पनि विशेष कमान्ड रह्यो । यो अभियानमा निजी घरहरु हाम्रो प्राथमिकतामा परेनन् । स्कुल, अस्पताल या स्वास्थ्यकेन्द्रलाई विशेष प्राथमिकतामा राख्यौं हामीले, जसको निर्माणबाट हजारौंहजार नागरिक प्रत्यक्षतः लाभान्वित हुन सकून् भन्ने हाम्रो ध्येय थियो । अहिलेको विपत्तिमा बालबालिका, वृद्धवृद्धा र विद्यार्थी धेरै ठूलो मारमा परेका छन् । उनीहरुलाई पहिलेकै जस्तो सामान्य अवस्थामा ल्याउनुपर्छ भन्ने निष्कर्ष थियो हाम्रो टिमको । हामीले दोलखाको जिलुस्थित सर्व माविमा जाने निर्णय गर्यौं । १० बजे पेरिसडाँडास्थित पार्टी मुख्यालयमा सबै साथी जम्मा भई पार्टीको ‘तत्कालीन राहत तथा पुनस्र्थापनाका लागि राष्ट्रिय श्रम अभियान’ का निम्ति दोलखा हिँड्यौं । गाडीमा गणेशमान दाइले हामीलाई प्रत्यक्ष कमान्ड गरिरहनु भयो । उहाँको कमान्डमा काम गर्न पाउने हुँदा हामी एकदमै खुसी भयौं । मेरा लागि दोलखाको यात्रा बिल्कुल नयाँ र जटिल पनि थियो । एक त आफैं पीडित, केही छैन । कसरी जाने भनी सोच्दासोच्दै यतिबेला हामी पार्टी, क्रान्ति र जनताका निम्ति मल्हम हुनुपर्छ भन्ने भावनाले नै मलाई दोलखासम्म पुर्यायो । साँझ ६ बजेतिर हामी दोलखाको सदरमुकाम चरिकोट पुग्यौं । त्यहाँबाट ६–७ किलोमिटर टाढा थियो हामी जानुपर्ने ठाउँ । चरिकोटमा जिल्ला पार्टीका तर्फबाट गंगा कार्की ‘विश्व’ दाइ, युवानेता विशाल खड्कालगायत हाम्रो स्वागतार्थ आउनुभयो । अलिकति हिँडेपछि गाडीले तानेन, त्यहाँबाट पैदलै हिँडेर गन्तव्यमा पुग्यौं । रात परिसकेको थियो । बत्ती, पानी, आगो केही सुविधा थिएनन् । मिलेर चाँजोपाजो मिलाउन थाल्यौं । हामी पुग्दा त्यहाँ पाटी उपाध्यक्ष नारायणकाजी दाइ, उर्मिला अर्याल दिदी, प्रभु शाहलगायत भोजपुरा राज्य समितिका साथीहरु पुगिसक्नुभएको रहेछ । हामी गाँस–बासको व्यवस्थातिर लाग्यौं । हाम्रो टिम ७५ जनाको थियो । राति सबै कुराको व्यवस्था गर्नु कठिन नै थियो । कोही पानी ओसार्न त कोही आगो बाल्न र पाल टाँग्न थाल्यौं । आफूलाई चाहिने कपडा, भाँडाकुँडा, सामान्य औषधि साथमै लगेका थियौं । रातको १२ बजिसकेको थियो, बिहान ६ बजे ‘रोलकल’ गर्नुपर्ने निर्णय थियो । सबैले खाने–बस्ने ठाउँ बनाउँदा झन् अबेर हुने भएकाले ढिलो नगरी सुत्नतिर लाग्यौं । ‘रोलकल’ हुने समयअघि नै उठेर काम सक्यौं र ‘रोलकल’ मा जुट्यौं । त्यसपछि सिधै काममा लाग्यौं । पानीको समस्याका कारण त्यस दिन चिया नै नखाई काममा लाग्यौं । हाम्रो टिम र भोजपुराको पूरै टिम जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेको स्कुल भत्काउन, जस्ता, काठ, दराज, बेन्च निकाल्न लागिपरे । उर्मिला दिदीको नेतृत्वमा विद्यार्थीको पशुपति क्याम्पसका नेता मदनलगायतले मेस समाल्नुभयो । उहाँहरुले अभियानभरि नै धेरै मिठो र सफा खाने कुरा खुवाउनुभयो । त्यो दिन पूरै भत्काउने काममै बित्यो । भत्काउने र निकाल्ने काम अझै सकिएको थिएन । भोलिपल्टको रात ठूलो पानी र हुरीबतास आयो । हामी सबै आ–आफ्नो पाल समातेर बस्यौं । हामीले हुरीबतास र पानीलाई जित्न सकेनौं, सबै उडायो । ओच्छ्याउने म्याट पूरै भिज्यो, लगाउने कपडा सबै भिजायो । हाम्रो काम देखेर खुशी भई स्थानीयले आदरपूर्वक हामीलाई मासु खुवाउन काटेको खसीको मासुलाई समेत पानीबाट जोगाउन सकेनौं । बत्ती छैन, खानेपानी छैन, घरमा सम्पर्क नभएको ३ दिन भइसक्यो । मोबाइल चार्ज गर्न कहिले चरिकोट पुग्थ्यौं– पराकम्पन आइरहन्छ, सजग हुन्थ्यौं । हुरी–पानी रोकिएपछि टेन्ट गाड्न थाल्यौं । केही साथीहरु त गाडीमै सुत्नुभयो । पार्टी उपाध्यक्ष नारायणकाजी कमरेड पनि गाडीभित्रै सुत्नुभयो । हामीले जेनतेन सुत्ने ठाउँ बनायौं र मेसको काम पनि सक्यौं । ‘आँधीले छेक्न सक्दैन, हुरीले रोक्न सक्दैन...’ भन्ने गीत गाउँदै तेस्रो दिन पनि बितायौं । हामी सर्व माविजस्ता धेरै स्कुल बनाएर मात्रै फर्कने कुरामा अडिग थियौं । विद्यार्थीहरु आएर ढुक्कसँग पढ्न सक्ने स्कुल बनाउनु थियो हामीले । भत्काउन र निर्माण गर्न निरन्तर खटिरह्यो हाम्रो टिम । भोजपुराका साथीहरु निर्माणको काममा जुटिरह्यो, हेर्दा समेत निकै राम्रो देखियो । काट्ने, खाल्डा खन्ने, भत्काउने र त्यहाँका किताब, रिजल्ट सिट निकाल्ने काममा सफल साबित भयौं । भत्काउने र निर्माण गर्ने क्रममा धेरै साथीहरु घाइते समेत भए । स्वास्थ्यकर्मी साथीहरुले सबैलाई औषधि र सुईको व्यवस्था गर्नुभयो । झन्डै एक हप्ताको मेहनतपछि हामी ठूला भवन त होइन, १० वर्षसम्मका लागि काम चल्ने सामान्य टहरा बनाउन सफल भयौं । हामीलाई धेरै कुरा सिकायो यो अभियानले । पडाड र मधेशको पनि राम्रो ‘फ्युजन’ गरायो । नेता–कार्यकर्ता र जनताबाट टाढिँदै गएका बेला सम्बन्ध स्थापित गराउन सफल रह्यो यो अभियान । विपतको घडीमा राप्रपासम्मका दलहहरु एकै ठाउँमा भेला भएर हामीलाई निरन्तर हौसला प्रदान गरिरहे । लामो खटाइपछि सर्व मावि तयार भयो । प्रमुख जिल्ला अधिकारी, जिल्ला शिक्षा अधिकारी, विभिन्न पार्टीका प्रतिनिधि, जनता र विद्यार्थीबीच हामीले बनाएको स्कुल हस्तान्तरण गरियो । जनता, शिक्षक, विद्यार्थीले असिम माया प्रकट गरे, जसलाई कहिल्यै बिर्संन सकिँदैन । त्यसपछि हाम्रो टिम जिरीको गुम्बा, अस्पताल र गणतन्त्र प्राप्तिको आन्दोलनमा शहादत प्राप्त महान् सहिदहरुका छोराछोरी पढ्ने सहिद स्मृति स्कुल बनाउन अघि बढ्यो । र, हामीले यस काममा पनि सफलता पायौं । र, अन्ततः पार्टीले दिएको जिम्मेवारी पूरा गर्न हाम्रो टिम सफल भएको निष्कर्ष हामीले निकाल्यौं । यस्तो विपत्तिको दुःखद् क्षणमा जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिन पाउँदा टिममा सहभागी सबैलाई खुशी लाग्यो । जिलिङमा सहिद परिवारका निम्ति टहरा निर्माण गरियो भने जिरीमा सहिदका छोराछोरी पढ्ने सहिद स्मृति स्कुलको पुनर्निर्माण गरियो । जिलिङ र जिरीको ‘फ्युजन’ पनि राम्रै देखियो । यसरी टुंगियो जिलिङदेखि जिलु हुँदै जिरीसम्मको हाम्रो यात्रा ।