अन्ततः यसरी सुनिश्चित भयो संविधान

काठमाडौं । संविधानसभामा नयाँ संविधान निर्माणको अन्तिम प्रक्रिया सुरु भएको छ । आइतबार संविधानको धारा १, २ र ३ पारित गरिएको छ ।   आजको नयाँ पत्रिका दैनिकमा खबर छ संविधानसभाको बैठक आइतबार दुईपटक बस्यो । पहिलो बैठकमा शीर्ष नेताहरूले सम्बोधन गरेपछि संविधानको परिमार्जित विधेयकमाथिको दफावार छलफल सकिएको थियो । दोस्रो बैठकमा संशोधन प्रस्ताव निर्णयार्थ प्रस्तुत गरिएको थियो । त्यस क्रममा तीनवटा धारा नयाँ संविधानको अंग बनेका छन् ।   संशोधन नपरेका संविधानका धारा १ र धारा २ सर्वसम्मतिले पारित भए । धारा ३ मा भने सभासद्हरू रामकुमार राई, विश्वेन्द्र पासवान, अनुराधा थापामगर र प्रमुख तीन दलको संयुक्त संशोधन परेको थियो । चिनकाजी श्रेष्ठ, अग्नि खरेल र गिरिराजमणि पोखरेलले राखेको संयुक्त संशोधन प्रस्ताव बहुमतले पारित भएको छ । अन्य संशोधन प्रस्ताव भने अस्वीकृत भएका छन् ।   यसअघि संशोधन प्रस्ताव निर्णयार्थ प्रस्तुत हुने अन्तिम अवस्थामा अधिकांश सभासद्ले आफ्नो प्रस्ताव फिर्ता लिएका थिए । प्रमुख तीन दलका सभासद्ले समूहगत र व्यक्तिगत रूपमा हालेको संशोधन प्रस्तावसहित नेकपा माले, संयुक्तलगायत साना दलले आइतबार साँझ संविधानसभा भवनमै प्रस्ताव फिर्ता लिएका थिए । तर, राप्रपा नेपाल, राष्ट्रिय जनमोर्चा, नेमकिपालगायत केही साना दलले आफ्नो संशोधन प्रस्ताव फिर्ता लिएका छैनन् ।   संविधानसभामा सोमबार बिहान ११ बजेदेखि बाँकी धारा र संशोधन प्रस्ताव क्रमशः निर्णयार्थ पेस हुनेछन् । सबै संशोधन प्रस्ताव र धारामा निर्णय लिन बढीमा दुई दिन लाग्ने संविधानसभा सचिवालयले जानकारी दिएको छ । त्यसपछि आनुसांगिक सुधार खण्ड, धारा, उपधाराको क्रम, भाषा, व्याकरणजन्य त्रुटिहरू मिलाउने० गर्न एक दिन लाग्नेछ ।   संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार राजनीतिक संवाद तथा सहमति समितिका सभापतिको संयोजकत्वमा सभामुखले सिफारिस गरेका चार सदस्य रहेको समितिले आनुसांगिक सुधार गरी सभामुखलाई पेस गर्नेछ । यसरी तयार भएको संविधानमा सभासद्हरूले हस्ताक्षर र सभामुखले प्रमाणीकरण गर्नेछन् ।   सभामुखले प्रमाणीकरणको संविधान संविधानसभाको अन्तिम बैठकपछि हुने विशेष औपचारिक समारोहमा राष्ट्रपतिले हस्ताक्षर गरी सार्वजनिक गर्नेछन् । ३१ भदौभित्र सबै काम सकिने संविधानसभा सचिवालयले जनाएको छ । तर, संविधान भने १ असोजमा जारी हुनसक्ने सचिवालय स्रोतको भनाइ छ । स्रोतका अनुसार सबै वर्ष ३१ भदौ नहुने भएकाले १ असोजमा विशेष समारोह गर्ने सम्भावना छ । सर्वसम्मत पारित धारा १, २ र ३ मा के छ ? धारा १ : संविधान मूल कानुन (१) यो संविधान नेपालको मूल कानुन हो । यस संविधानसँग बाझिने कानुन बाझिएको हदसम्म अमान्य हुनेछ । (२) यस संविधानको पालना गर्नु प्रत्येक व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ । धारा २ :  सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता नेपालको सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता नेपाली जनतामा निहित रहेको छ । यसको प्रयोग यस संविधानमा व्यवस्था भएबमोजिम हुनेछ । धारा ३ राष्ट्र : बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक विशेषतायुक्त, भौगोलिक विविधतामा रहेका समान आकांक्षा र नेपालको राष्ट्रिय स्वतन्त्रता, अखण्डता, राष्ट्रिय हित तथा समृद्धिप्रति आस्थावान् रही एकताको सूत्रमा आबद्ध सबै नेपाली जनता समष्टिमा राष्ट्र हो । के संशोधन भयो ? संविधानको विधेयकमा रहेको ‘अखण्डता’ भन्ने शब्दहरूको सट्टा ‘भौगोलिक अखण्डता’ भन्ने शब्दहरू राख्ने ।