साँच्चै बिच्छ्याँइदैछ पेट्रोलियम पाइपलाइन, यस्तो छ परियोजना

काठमाडौं, १४ असार । औपचारिक रूपमा ०५२ बाट रक्सौल–अमलेखगन्ज पेट्रोलियम पाइपलाइन निर्माणको चर्चा चलेको थियो । त्यसको २१ वर्षपछि परियोजनाले मूर्तरूप लिएको छ । आजको नयाँ पत्रिका दैनिकमा खबर छ – यसै वर्षदेखि निर्माण सुरु गर्ने तारतम्य मिलाइँदै छ । भारतीय आयल कर्पोरेसन (आइओसी) ले २ अर्ब भारतीय रुपैयाँ (भारु) खर्चेर पाइपलाइन बनाइदिन लागेको हो । २४ अगस्ट, २०१४ मा आइओसी र निगमले संयुक्त रूपमा पाइपलाइन निर्माणको सम्भाव्यता अध्ययन सम्पन्न गरेका थिए । त्यसपछि ७ भदौ ०७२ मा दुई देशका विभागीय मन्त्रीले पाइपलाइन निर्माणका लागि समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरे । लगत्तै आयल निगमले पाइपलाइन परियोजना अघि बढाउनका लागि निर्देशक भानुभक्त खनाललाई संयोजक तोक्यो । खनालले पाइपलाइन निर्माणको योजनाबारे यसरी बताएः रक्सौल–अमलेखगन्ज रुटमा पाइपलाइन बिछ्याउनका लागि हामीले कुन रुट ठीक हुन्छ भनेर विकल्पका बारेमा अध्ययन गरेका थियौँ । त्यसमध्ये अहिले ट्यांकरमा तेल ओसार्न प्रयोग गर्ने बाटोको छेवैछेउ ल्याउँदा सबैभन्दा राम्रो हुन्छ भन्ने निष्कर्षमा पुगेका छौँ । यो बाटो ल्याउँदा बढीमा एक किलोमिटर जति जग्गा अधिग्रहण गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यो पनि सीमा क्षेत्रमा रहेको पुरानो रेलवे ट्रयाकको जग्गामा पर्छ । त्यहाँका बासिन्दाले झुपडी बनाउन लागेको खर्च दिए हामी सरिदिन्छौँ भनेका छौँ । त्यसैले जग्गाको खासै समस्या नपर्ने देखिन्छ । हामीले अन्यत्र कतैको पनि बस्ती उठाउने छैनौँ । सीमा क्षेत्रको नजिकै नेपालपट्टि सिर्सिया खोला छ । त्यो खेलाको पानीमुनिको सतहदेखि १० मिटर गहिराइमा पाइपलाइन गाडेर ल्याइनेछ । पानीको सतह होइन, खोलाभित्र जमिन रहेको सतहदेखि १० मिटर तलबाट पाइप बिछ्याउने हो । पुलसँगै खोलामाथिबाट पाइप ल्याउनुभन्दा खोलाभित्रको पानीको सतह सकिएपछि जमिन देखिने भागदेखि गणना हुने गरी १० मिटर तलबाट गाडेर ल्याउँदा बढी सुरक्षित हुने देखियो । किनभने त्यो सीमा क्षेत्र हो, त्यहाँ असामान्य गतिविधि धेरै हुन सक्छन् । मधेस आन्दोलनका क्रममा पनि यो देखिएको छ । यस्ता कुरालाई मध्यनजर राखेर हामीले खोलामुनि गाडेर पाइप ल्याउनुपर्छ भन्दा भारतीय आयल कर्पोरेसनका अधिकारीले सजिलै स्विकारेका छन् । पाइपलाइनमा प्रयोग हुने सबै सामग्री तोकिएको मापदण्डअनुसारको प्रयोग हुन्छ । पाइपलाइनमा प्रयोग हुने फलाम सामान्य किसिमको हुनेछैन । पेट्रोलियम पदार्थ ढुवानीका लागि फलामको जुन स्पेसिफिकेसन र मापदण्ड तोकिएको छ, त्यही प्रयोग हुन्छ । माटोमुनि गाड्ने पाइपलाई माटोले नखाने रङ प्रयोग गरिएको हुन्छ । जसबाट पाइपमा खिया पनि लाग्नेछैन । हामीले अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासमा रहेको स्पेसिफिकेसनअनुसारकै सबै सामान पाइपलाइनमा प्रयोग गर्ने हो । निगमको अमलेखगन्ज डिपोमा ४ हजार १ सय किलोलिटर क्षमताको २ वटा ट्यांकी बनाउँदै छौँ । जहाँ पाइपलाइनबाट सीधै तेल खसालिनेछ । यो पनि मापदण्डअनुसारकै बन्छ । मापदण्ड नपुगेका सामग्री प्रयोग हुँदैन । धेरैले पाइपलाइन जमिनको सतहमा राखेको देखेका होलान् । तर, हामीले जडान गर्न लागेको पाइप कहीँ पनि जमिनमा देखिनेछैन । किनभने डेढदेखि २ मिटरसम्म तल गाडेर पाइप बिछ्याइँदै छ । यसबारे विस्तृत इन्जिनियरिङ हुन बाँकी छ, तर अहिलेको सहमतिअनुसार पाइप जमिनमुनि नै गाडिनेछ, देखिनेछैन । हामीले पाइपलाइन बिछ्याउने ठाउँमा माटोको परीक्षणसमेत गर्छौं । माटोको गुणस्तरअनुसार कस्तो पाइप बिछ्याउने भन्ने निक्र्यौल गर्न सजिलो हुन्छ । किनभने माटोको गुणस्तर सुहाउँदो पाइप बिछ्याइयो भने खिया लाग्दैन ।