चीनबाट तेल ल्याउने हल्लामात्रै बढी

काठमाडौं । चीनबाट पेट्रोलियम ल्याउँछौँ भन्दै सरकारले प्रचार धेरै गरेको छ, खास तयारी केही पनि गरेको छैन । आजको नयाँ पत्रिका दैनिकमा खबर छ–‘गत बिहीबार आपूर्तिमन्त्री गणेशमान पुनले पत्रकार सम्मेलन गरी तिहारको समयमा आफू चीन गएको बताएका थिए । उनले त्यहाँ राजनीतिक नेतृत्व र सरकारी ‘बडी’सँग संवाद गरेको दाबी गरेका छन् ।   तर, उनले वाणिज्य अथवा अन्य कुनै मन्त्रालयका मन्त्री वा अधिकारी कसलाई भेटेका हुन् भन्ने जानकारी गराएका छैनन् । देश अभूतपूर्व संकटमा भएको वेला जनताको प्रतिनिधित्व गरेर गएका मन्त्रीले कसलाई भेटे र के संवाद भयो भन्ने यकिन हुन सकेको छैन ।   चीनसँग व्यापारिक हिसाबले इन्धन खरिदका लागि सम्झौता गर्न आयल निगमको टोली शुक्रबार नै बेइजिङ जाने भनिएको थियो, तर मिति सारेर सो टोली सोमबार मात्रै चीन पुगेको छ । तर, अहिलेसम्म सम्झौता गर्ने विषयमा प्रगति भएको छैन । सरकारले आयल निगमका निमित्त नायब प्रबन्ध निर्देशक सुशील भट्टराई र निर्देशक दीपक बराललाई चीनबाट इन्धन ल्याउनूपूर्व प्राविधिक अध्ययन गर्न भन्दै चीन पठाएको छ । उनीहरूले तेल ल्याउने भनिएको चाइना नेसनल पेट्रोलियम कर्पोरेसन (सिएनपिसी)का अधिकारीलाई भेट गरेको र सकारात्मक कुरा भएको जानकारी निगमका अधिकारीलाई गराएका छन् ।   ११ कात्तिकमा दुई देशका सरकारको पहलमा सिएनपिसी र आयल निगमबीच इन्धन खरिद–बिक्री गर्ने समझदारी भइसकेको छ । तर, इन्धन संकट गहिरिएर सर्वसाधारणको दैनिकी अस्तव्यस्त भइरहँदा र समझदारी भएको महिना दिन बित्न लाग्दासमेत सरकारले सम्झौताका लागि प्रभावकारी पहल गर्न सकेको छैन । नेपालले चाहे तयार : चीन नेपालसँग पेट्रोलियम व्यापार गर्न चीन तयार छ । तर, यसको सुरुवात नेपालको चाहना र तत्परतामा भर पर्ने चिनियाँ बुझाइ छ । ‘नेपालले चाहेमा इन्धन खरिदसम्बन्धी सम्झौता हुन्छ र नेपालसँग कारोबारका लागि चीन तयार हुनेछ,’ काठमाडौंस्थित चिनियाँ दूतावासका एक अधिकारीले नयाँ पत्रिकासँग भने, ‘यो विशुद्ध व्यापारिक मामिला हो, अरू हिसाबले अर्थ लगाउनु उपयुक्त हुँदैन ।’ चीनसँग भएका कुराकानी विशुद्ध दुईपक्षीय हितसँग सम्बन्धित छन् भन्ने स्पष्ट हुनु जरुरी भएको ती अधिकारीले प्रस्ट पारे । ‘चीन कुनै पनि कार्डमा विश्वास गर्दैन । नेपालसँग हाम्रो सम्बन्ध नितान्त दुईपक्षीय मामिला हो, हाम्रो यस्तै सम्बन्ध संसारका अन्य मुलुकसँग छ त्यो पनि तेस्रो पक्षसँग सम्बन्धित वा लक्षित छैन,’ उनले भने, ‘नेपालको आफ्नै विशेषताको राजनीतिक र विकास प्रणालीलाई चीनले सधैँ मान्यता दिँदै आएको हो ।’ कहाँ गयो अनुदानको तेल ? कति आयो तेल ? चीनले वर्षेनी उपलब्ध गराइरहेको आर्थिक तथा प्राविधिक सहायतामा कट्टा हुने गरी ११ मिलियन एनआरबी ९१८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी० बराबरको १३ लाख लिटर पेट्रोल नेपाल आएको छ । १६ कात्तिकदेखि केरुङ–रसुवागढी हुँदै तेल ल्याउन थालिएको थियो । अन्तिम खेप मंगलबार ल्याइएको थियो । कहाँ गयो चीनको तेल ? चीनबाट १६ कात्तिकमा पेट्रोल आउन थालेपछि निगमले १९, २० र २१ कात्तिकमा उपत्यकामा करिब दश लाख लिटर पेट्रोल वितरण गरेको थियो । भारत र चीनको पेट्रोल मिसाएर बिक्री गरिएको निगमका थानकोट डिपो प्रमुख रविनकुमार शर्माले बताए । २१ कात्तिकयता भने निगमले निजी सवारीका लागि भनेर कुनै पनि पम्पलाई तेल दिएको छैन । बुधबारसम्म निगमको थानकोट डिपोमा तीन लाख ५० हजार लिटर चिनियाँ पेट्रोल मात्रै मौज्दात छ । डेढ करोड नाफा आयल निगमले चीनबाट १३ लाख लिटर पेट्रोल ल्याउँदा रसुवा भन्सार कार्यालयमा करिब ५ करोड ७० लाख रुपैयाँ राजस्व तिरेको छ । सो पेट्रोल प्रतिलिटर एक सय चार रुपैयाँका दरले बिक्री गर्दा १३ करोड ५२ लाख रुपैयाँ आम्दानी हुन्छ । प्रतिलिटर १२ रुपैयाँ ६६ पैसा नाफा राखेर बिक्री मूल्य तय गरेको निगमले जनाएको छ । यसो गर्दा चिनियाँ पेट्रोलको बिक्रीबाट एक करोड ६४ लाख ५८ हजार रुपैयाँ नाफा हुन्छ । ‘चालकबाटै तेल चोरी’ केरुङबाट रसुवागढी नाका हुँदै काठमाडौंसम्म ल्याइएको तेल चालकले चोरी गरेका छन् । एउटा ट्याकरबाट २५ देखि ३० लिटरसम्म तेल चोरी गरेको प्रारम्भिक अध्ययनमा देखिएको निगमका एक अधिकारीले बताए । अनुदानको तेल लिन सयभन्दा बढी ट्यांकर परिचालन भएका थिए । पछि गएका ट्यांकरबाट अझ धेरै चोरी भएको निगमको भनाइ छ । कति सहज छ चीनबाट तेल ल्याउन रु नाकामा कमजोर पूर्वाधार नेपाल–चीनबीचको व्यापारका लागि ताप्लेजुङको ओलाङचुङगोला, संखुवासभाको किमाथांका, दोलखाको लामाबगर, गोरखाको लार्के, मुस्ताङको कोरल्ला, मुगुको हिल्सा र हुम्लाको यारी नाका छन् । ती नाकामा नेपालले छोटी भन्सार कार्यालय स्थापना गरेको छ । तर, पूर्वाधार विकास हुन सकेको छैन । हाल तातोपानी र रसुवागढी नाका मात्रै सञ्चालनमा छन् । रसुवागढीबाट १२ हजार लिटर क्षमताका ट्यांकरले तेल पनि ओसारेका छन् । तातोपानी नाका सजिलो चीनसँग व्यापार गर्न नेपाललाई तातोपानी–खासा सजिलो र छोटो परे पनि भूकम्पपछि अवरुद्ध छ । नेपालले तिब्बतको सिगात्सेबाट इन्धन ओसार्न सक्ने प्रारम्भिक अनुमानका आधारमा तातोपानी नाका नै सजिलो हुन्छ । सिगात्सेमा चाइना नेसनल पेट्रोलियम कर्पोरेसन ९सिएनपिसी०को ५० हजार किलोलिटर क्षमताको भण्डारणगृह छ । काठमाडौं–तातोपानी–सिगात्से पाँच सय ९८ किलोमिटर छ । तातोपानी सडक दुई लेनको छ । काठमाडौं–तातोपानी सडकको काठमाडौं–दोलालघाट खण्ड राम्रो अवस्थामा छ । गत वर्ष सिन्धुपाल्चोकको जुरेमा गएको पहिरो र भूकम्पले लामोसाँगु–बाह्रबिसे खण्ड क्षतिग्रस्त बनाएको थियो । सिगात्से–रसुवागढी अप्ठ्यारो सिगात्से–रसुवागढी–काठमाडौंको दूरी सात सय दश किलोमिटर छ । सरकारले यो बाटोलाई अझै सहज र छोटो गराउन आपत्कालीन परियोजनाका रूपमा रसुवागढीसम्म पुग्न बेत्रावती–मैलुङ–हाकुबेसी–स्याफ्रुबेसी वैकल्पिक सडक निर्माण गर्ने योजना अगाडि सारेको छ । यो सडकको केही स्थानमा ठूला पहिरो र भीर रहेकाले सडक खन्न चुनौतीपूर्ण छ ।