सुशील'दा भन्थे बिहे गर्दा झमेला हुन्छ

काठमाडौं । राणा शासनसँगको विद्रोहदेखि पञ्चायतविरुद्धको लडाइँसम्म अधिकांश कांग्रेसी नेताहरूको बसोबास हुने ठाउँ थियो, भारतको बनारस । नेपालमा उनीहरूविरुद्ध पक्राउ पुर्जी जारी भयो वा शासकसँग बच्नुपर्‍यो भने सीधै उनीहरू बनारस पुग्थे । आजको अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिकमा खबर छ–त्यहाँ धेरै नेपाली पढ्नका लागि बसेका थिए । निर्वासित जीवन उनीहरू विद्यार्थीहरूसँग बिताउँथे । कांग्रेसका पुराना नेता तथा पूर्वमन्त्री बलदेव मजगैयाँ पनि बनासरमै पढ्थे । २०२७ सालमा बीपी कोइराला पनि निर्वासित भएर परिवारसहित बनारस पुगे । त्यही समूहमा एउटा झुस्स दाह्री पलाएको युवक पनि थियो । ‘ती सुशील कोइराला रहेछन्, बस्दै जाँदा चिनजान भयो र हामी साथीजस्तै भयौँ\' मजगैयाँ सम्झन्छन्, ‘त्यसपछि राजनीतिमा पनि सँगै भयौँ ।\' दाङबाट कांग्रेसमा लागेकाहरू पनि धेरै थिए । त्यहाँ थुपै्र नेता कार्यकर्ताको जमघट थियो । त्यो बेला कसैले बिहे गरेका थिएनन् । शेरबहादुर देउवादेखि शैलजा आचार्य सबै अविवाहित थिए । अनि बेलाबेलामा कृष्णप्रसाद भट्टराई (किसुनजी) पनि त्यहाँ पुग्थे र ती तन्नेरीहरूलाई भन्थे ‘केटा हो, मैले त बिहे नगरेर गल्ती गरेँ तिमीहरू जीवन खेर नफाल, बिहे गर ।\' अनि सुशील जवाफ फर्काउँथे, ‘बिहे गर्ने हैन, झमेला हुन्छ ।\' बहुदल आइसकेपछि पनि धेरैले धेरैपटक उनलाई सम्झाए, बिहे गर्नुस् अनि घरबार जीवन व्यवस्थित गर्नुहोस् । तर कोइराला टार्थे । अति नै बढी दबाब आयो भने झर्किन्थे अनि त्यो समूह नै छोडेर कतै जान्थे । ‘किसुनजीको सल्लाह मानेर त्यो बेलाका हामी सबैले बिहे गर्‍यौँ तर सुशील जी र शैलजाजीले बिहे गर्नुभएन ।\' बिहेको बारेमा कोइरालाको सधैं एउटै जवाफ हुन्थ्यो, ‘राजनीति गर्ने मान्छेको जीवन हो, बिहे गरेर किन झमेलामा फस्ने ? \' मज्गैयाँ सम्झिन्छन्, ‘उहाँले बिहे गर्ने मन कहिल्यै गर्नुभएन । म पनि उहाँसँग लामो समयसँगै रहेँ जहिलो पनि बिहेलाई टार्नुभयो र पूरै जीवन राजनीतिमा समर्पण गर्नुभयो ।\' कोइरालाको सबैभन्दा ठूलो विशेषता अनि गुण भनेको आम कार्यकर्ता जस्तै भएर रहनु हो । देश दौरानको क्रममा उनी अधिकांश ठाउँमा कार्यकर्ताकै घरमा बसे । होटेलमा धेरै बसेनन् । दाङ आउँदा उनी धेरैजसो यहाँका स्थानीय नेता राजु खनालको घरमा बस्थे । खनाल अहिले सांसद छन् । ‘यहाँ आउँदा कहिल्यै होटेलमा बस्न मान्नुभएन, खान बस्न सबै कार्यकर्तासँगै हुन्थ्योु खनाल सम्झिन्छन्, ‘कार्यकर्ताको घरमा पनि धेरै भीडभाड भयो भने खर्च धेरै हुन्छ भनेर थोरैमात्रै मान्छे लैजानुहुन्थ्यो ।\' परिवारमा सँगै बसेर खाँदा कोइरालाले सधैँ कार्यकर्ताको परिवारको सुखदुःखको बारेमा कुरा गर्थे । सञ्चो बिसञ्चो अनि छोराछोरीको पढाइ लेखाइबारे चिन्ता गर्थे । ‘अत्यन्तै साधारणपन थियो, नेता होइन कार्यकर्ताको भन्दा पनि सामान्य खानपानु खनाल भन्छन् ‘अलि गतिलो, महंगो चिज पकायो भने गाली गर्नुहुन्थ्यो, किन यत्रो खर्च गरेको भन्नुहुथ्यो ।\' करिब दुई वर्षसम्म महाराजगन्ज निवासमै प्रेस सल्लाहकारको भूमिकामा कोइरालासँगै रहेका पत्रकार विपुल पोख्रेलको स्मरण पनि उस्तै छ । ‘उहाँको निवासमा गेटदेखि भान्सासम्मै कार्यकर्ता सजिलै जानआउन सक्थेु\' पोख्रेल भन्छन्, ‘व्यवस्थित सचिवालयमा कार्यकर्ता आउन अप्ठ्यारो हुन्छ भनेर उहाँले सचिवाल पनि घरकै छतमा टिनको छानो भएको बनाउनुभयो ।\'